> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://geopolitics.nl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Briefing 25 september 2026 — Brussel onderhandelt over Amerikaanse diesel
- URL: https://geopolitics.nl/briefing-25-september-2026/
- Published: 2026-09-25T12:00:00.000Z
- Updated: 2026-09-26T21:14:51.000Z
- Description: De energiecommissaris verbindt de brandstofrekening aan de winst van radicaal-rechts, Kopenhagen zet er een termijn op en de grootmoefti roept op tot strijd tegen de Houthi's.
- Author: Redactie GeopoliticsNL
- Tags: Energie, Europa, Midden-Oosten

## Achtergrond — de lopende trends

*Energie — het dieseltekort: de prijs van geraffineerd product staat op het hoogste niveau in jaren, en de oorzaak zit aan de aanbodkant: beschadigde raffinaderijen in de Golf en in Rusland.*

*Europa — sabotage onder de drempel: sinds midden september maken Europese inlichtingendiensten hun dreigingsbeeld openbaar in plaats van het binnenskamers te houden, en de incidenten zelf blijven onopgehelderd.*

*Midden-Oosten — de Houthi-campagne tegen Saoedi-Arabië: de aanvallen richten zich sinds juli vooral op olie-installaties, met als doel de Saoedische bereidheid om door te vechten te breken.*

*Oekraïne — de Russische aanvalscampagne: na energie, havens en spoor is telkens de vraag welk deel van de Oekraïense economie het volgende doelwit wordt.*

## Energie — Brussel onderhandelt over Amerikaanse diesel

De [dieselprijs](https://geopolitics.nl/uitleg/diesel-benzine-prijsverschil/) stijgt al maanden harder dan de benzineprijs, en de oorzaak zit niet in de vraag. Beschadigde [raffinaderijen](https://geopolitics.nl/uitleg/oekraine-raffinaderijen/) in Rusland en de Golf hebben het aanbod van geraffineerd product verkleind, de prijsstijging van dit jaar kost Europese automobilisten volgens de Financial Times zo'n 203 miljoen euro per dag, en op 23 september steunde Trump het idee van een Amerikaans uitvoerverbod op de brandstof.

Deze week bleek wat dat dreigement al in gang had gezet. De Europese Commissie onderhandelt met Washington over het behoud van een "vrije doorstroom" van diesel, en energiecommissaris Dan Jørgensen zei tegen de Financial Times dat Europa de zwaarste winter voor de [energieprijzen](https://geopolitics.nl/uitleg/geopolitiek-energierekening/) sinds 2022 tegemoet gaat. Hij noemde een getal: bijna vijftig miljoen Europeanen zullen deze winter moeten kiezen tussen verwarming en eten. Dat is "volstrekt onaanvaardbaar", zei hij, en volgende week zegt hij tegen de Europese energieministers dat zij moeten handelen en dat de Commissie dat ook moet. Brussel is bereid ruimte te geven in de eigen regels zodat hoofdsteden de druk op huishoudens en bedrijven kunnen verlichten, mits ze de lijn op lange termijn niet doorkruisen: minder afhankelijk worden van ingevoerde fossiele brandstof.

De commissaris legde zelf de politieke verbinding. Hij noemde de winst van radicaal-rechtse partijen in Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje het gevolg van het onvermogen om de betaalbaarheid aan te pakken, en zag het aanpakken daarvan als voorwaarde om democratische partijen aan de macht te houden. Dat verschuift het dossier: de brandstofrekening is geen kostenpost meer maar een politieke variabele.

Aan de aanbodkant werd het deze week krapper. De Amerikaanse referentieprijs voor zwavelarme diesel aan de Golfkust bereikte een recordniveau. Kopers die geen Russisch of Midden-Oosters product meer krijgen, wijken uit naar Amerikaanse leveranciers, en het prijsverschil tussen de regio's is daarmee zo groot geworden dat verschepen lonend is. Platts, dat prijzen op de brandstofmarkten vaststelt, ziet dezelfde combinatie: hoge prijzen, krappe voorraden en handelsstromen die door geopolitiek risico worden bepaald. Precies dat prijsverschil maakt een uitvoerverbod aantrekkelijk in Washington en bedreigend in Brussel. De Financial Times is er onomwonden over: verbieden de Verenigde Staten de uitvoer van diesel, dan stijgt de inflatie vrijwel onmiddellijk wereldwijd en in de Verenigde Staten zelf pas later.

Tegelijk wordt een van de omleidingen aangevallen die de Golf ooit aanlegde. De Saoedische pijpleiding van 1.200 kilometer naar Yanbu, een haven aan de Rode Zee, werd in de jaren tachtig tijdens de Iraaks-Iraanse oorlog gelegd om de [Straat van Hormuz](https://geopolitics.nl/uitleg/straat-van-hormuz/) te kunnen omzeilen. Die leiding ligt deze maand stil na een droneaanval die volgens The Wall Street Journal door pro-Iraanse milities in Irak werd uitgevoerd. Vorige week raakte een Houthi-aanval de Yasref-raffinaderij in hetzelfde gebied; die moest daarna sluiten. Yanbu is sinds het begin van de oorlog een van de belangrijkste knooppunten voor diesel en ruwe olie naar Europa.

**Wat dit betekent in de praktijk:** Deze schok bereikt Nederland via de vracht en niet via de energierekening thuis. Diesel zit in de kostprijs van bouw, landbouw, distributie en een deel van de binnenvaart, dus de stijging verspreidt zich met vertraging over vrijwel alles wat in een winkel ligt. Wat er nu bij komt, is dat de Amerikaanse uitvoer een onderhandelingsobject is geworden en geen marktgegeven, en dat is een ongemakkelijker positie dan krapte: een tekort kun je met inkoop bestrijden, een politieke voorwaarde niet. De ministersvergadering van volgende week is het moment waarop blijkt of "ruimte in de regels" iets betekent voor de Nederlandse huishoudens die Jørgensen bedoelt.

## Europa — Kopenhagen noemt maanden

Sinds midden september publiceren Europese inlichtingendiensten hun dreigingsbeeld in plaats van het achter de schermen te houden. Polen, Frankrijk, Tsjechië en Zweden deden dat in één week, alle vier met dezelfde kern: Rusland bereidt aanvallen voor die het kan afdoen als een ongeluk. Wat ontbrak was een termijn.

Die kwam op 24 september uit Kopenhagen. De Deense militaire inlichtingendienst DDIS constateerde een "laag maar groeiend risico" dat Rusland de komende maanden een beperkte militaire aanval op een NAVO-lidstaat uitvoert. De dienst noemde twee vormen: losse aanvallen met langeafstandswapens op infrastructuur die de steun aan Oekraïne draagt, of het inzetten van een beperkt aantal militairen, mogelijk zonder nationale kentekens. Een regelrechte invasie achtte de dienst onwaarschijnlijk, en een troepenopbouw daarvoor zou maanden kosten en moeilijk te verbergen zijn. Het doel dat DDIS noemde, weegt het zwaarst: Europese middelen weghalen bij de steun aan Oekraïne, en verdeeldheid zaaien binnen de NAVO als het bondgenootschap er niet in slaagt een gezamenlijk antwoord af te spreken.

Dezelfde dag kwamen twee Russische Gerbera-drones neer op Moldavisch en NAVO-grondgebied: één bij Cernita in Moldavië en één bij Solca in Roemenië, beide vastgesteld met gelokaliseerde beelden. Ze hoorden bij een gecombineerde Russische drone- en raketaanval op West-Oekraïne in de nacht van 23 op 24 september, waarbij vier drones boven Boekovina op de Oekraïense grensovergangen met Moldavië en Roemenië waren gericht. Polen evacueerde de overgangen Zosin en Dorohusk een half uur uit voorzorg. Dat de grensovergangen zelf het doel waren, sluit aan op wat de Poolse premier vorige week zei: de aanvoerlijnen die Oekraïne overeind houden, zijn het doelwit.

Twee andere incidenten blijven onopgehelderd, en dat is geen toeval maar de methode. De brand bij het Starlink-grondstation in Wola Krobowska op 23 september is volgens de Poolse vicepremier sabotage, bedoeld om internetdiensten te verstoren; wie het deed, is niet vastgesteld, al wijst volgens hem veel erop dat het past bij de Russische aanvalsdoctrine. Dezelfde avond legde Duitsland het vliegveld Berlijn-Brandenburg tijdelijk stil nadat de luchtverkeersleiding een onbekende drone had opgemerkt. Ook daar ontbreekt de toerekening.

**Wat dit betekent in de praktijk:** Wat Europa mist is geen wapen maar een drempelregel. Een incident dat niemand kan toerekenen, kan geen procedure in werking zetten die toerekening vereist, en [artikel 5](https://geopolitics.nl/uitleg/wat-is-artikel-5/) is zo'n procedure. Voor Nederland maakt dat de vraag concreet wie beslist dat een reeks branden, drones en storingen samen één aanval is, en niet zes ongelukken. Dat is werk voor de [MIVD](https://geopolitics.nl/uitleg/aivd-mivd/), de NCTV en uiteindelijk het kabinet, en het moet klaar zijn vóór het incident en niet erna. De Deense dienst zegt bovendien dat het Russische doel juist het besluitproces is, dus elke week waarin die regel niet bestaat, is een week winst voor Moskou.

## Midden-Oosten — de eerste proef voor het Mekka-pact

Het Mekka-verdrag tussen Saoedi-Arabië, Turkije en Pakistan werd in augustus gesloten en bleef sindsdien een tekst. Ondertussen voeren de [Houthi's](https://geopolitics.nl/uitleg/wie-zijn-de-houthis/) sinds 20 juli een campagne tegen Saoedi-Arabië die zich vooral op olie-installaties richt, en bood Riyad de Houthi's op 18 september naar verluidt via Oman een bestand van twee weken aan.

Deze week kregen alle drie de sporen tegelijk vorm. Op 24 september riep de Saoedische grootmoefti Saleh al Fawzan de Jemenitische regeringstroepen en de Saoedische militairen aan de grens ertoe op het Saoedische gebied te beschermen en de Houthi's te verslaan; het afweren en "bestraffen" van vijanden noemde hij een religieuze plicht. Het ambt wordt door het koningshuis benoemd en laat zich zelden over militaire zaken uit, dus de uitspraak is een signaal en geen vroomheid. Amerikaanse militaire analisten zien geen aanwijzingen dat Saoedi-Arabië een grondoffensief in Noordwest-Jemen voorbereidt, wat dit spoor het gemakkelijkste van de drie maakt om weer te verlaten.

De Houthi's antwoordden met de doelwitten die hun strategie samenvatten. Op 24 september zeiden ze tientallen ballistische raketten en drones te hebben afgevuurd op commandoposten, verbindingscentra en wapendepots in de provincie Jizan, en later die dag meldden ze twee geslaagde operaties tegen doelen in Riyad en tegen Aramco-installaties in Yanbu. Op 25 september claimden ze opnieuw raketten en drones op de raffinaderij in Yanbu. Hun eisen liggen sinds juli vast: einde aan de Saoedische steun aan anti-Houthi-troepen, opheffing van de beperkingen op havens en vliegvelden, herstelbetalingen en ambtenarensalarissen, en zeggenschap over de Jemenitische olie en gas.

Daar tegenover begint het pact vorm te krijgen. De legerleiders van Turkije, Pakistan en Saoedi-Arabië zouden op vrijdag 25 september in het koninkrijk bij elkaar komen over steun onder het verdrag, en hun ministers van Buitenlandse Zaken spraken in de marge van de Algemene Vergadering in New York over de instellingen die eronder moeten komen. Frankrijk voegt daar een eigen laag aan toe: president Macron kondigde militairen, radarsystemen en luchtverdediging aan voor de bescherming van Yanbu, met de uitdrukkelijke aantekening dat Frankrijk niet in het conflict stapt. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk leveren al langer defensieve steun.

**Wat dit betekent in de praktijk:** De haven die Frankrijk gaat verdedigen, is dezelfde waar de diesel vandaan komt die Europa deze winter nodig heeft, en dat verbindt dit verhaal met het eerste. Voor Nederland is de Franse keuze bovendien een voorbeeld dat navolging kan krijgen: bescherming van energie-infrastructuur duizenden kilometers verderop wordt gepresenteerd als iets anders dan meevechten, terwijl het luchtverdedigingsmiddelen vastlegt die in Europa ook schaars zijn. En de eerste vraag die de drie legerleiders op tafel krijgen, is geen Saoedische maar een Jemenitische: de weg tussen Taiz en Aden, die Houthi-troepen op 23 september kort afsneden, is de enige echte aanvoerroute naar Taiz.

---

## Verder in het kort

**Verenigde Staten en China:** Xi Jinping sloot op 24 september zijn staatsbezoek aan Washington af, waar het handelsbestand met twee maanden werd verlengd, tot na 10 november. Minister van Financiën Bessent zei dat China zijn beloften over Amerikaanse sojabonen nakomt maar de afspraken over andere landbouwproducten nog niet volledig, en dat Washington openstaat voor een breder akkoord. Peking kondigde op 22 september een vergunningplicht aan voor de uitvoer van twee chemische grondstoffen voor drugs naar de Verenigde Staten, Mexico en Canada, als aanvulling op wetgeving uit 2025\. Xi vroeg Washington vast te houden aan het "juiste standpunt" tegen onafhankelijkheid van [Taiwan](https://geopolitics.nl/uitleg/waarom-taiwan-belangrijk/), bevestigde dat hij Trump in november bij de APEC-top in China verwacht, riep op tot honderdduizend Amerikaanse studiebezoeken in vijf jaar en kondigde de levering van twee panda's aan. Bij het staatsdiner zaten de topmannen van Nvidia, Tesla en Apple aan.

**Oekraïne:** President Zelensky zei op 25 september dat Trump een "definitief besluit" heeft genomen om Oekraïne licenties te geven voor de productie van onderscheppingsraketten voor de [Patriot](https://geopolitics.nl/uitleg/wat-is-een-patriot/). Volgens bronnen in zijn staf gaat het om onderhandelingen over zowel de geavanceerdere PAC-3 als de eenvoudiger PAC-2\. Trump heeft het besluit zelf niet bevestigd, dus dit staat op één bron. Eigen productie zou de Oekraïense afweer tegen ballistische raketten verbeteren, maar fabrieken opzetten en onderdelen vinden kost tijd.

**Kyiv:** Russische aanvallen troffen sinds 23 september elke dag datacentra in Kyiv. Het Russische ministerie van Defensie noemde datacentra en telecominfrastructuur op 11 september zelf als doelwit; meerdere Oekraïense internetaanbieders melden schade en uitval. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Sybiha wees op een gevolg dat de volgende aanval makkelijker maakt: de storingen verstoorden de toegang tot luchtalarmmeldingen op mobiele telefoons.

**Zwarte Zee:** Zelensky maakte op 25 september bekend dat Oekraïne een wederzijds staakt-het-vuren in de Zwarte Zee heeft voorgesteld, via regeringen in het Midden-Oosten die het voorstel bij Moskou zouden neerleggen. Een antwoord is er niet gekomen. Energieminister Shmyhal zei dat Kyiv bereid is tot een breder bestand dat energie-infrastructuur en de Zwarte Zee omvat.

**Verenigd Koninkrijk:** Brussel liet Londen op 25 september weten dat toetreding tot de douane-unie de beste oplossing is voor de barrières die het "made in Europe"-beleid opwerpt, en dat het Verenigd Koninkrijk anders zijn heffingen op Chinese auto's moet verhogen en zijn handelsbeleid dichter bij het Europese moet brengen. De zorg in Brussel is dat Chinese exporteurs de Europese heffingen omzeilen via Britse havens. Spanje legde daarnaast een compromis op tafel met drie lagen: de Unie, daarna de Europese Economische Ruimte plus vertrouwde partners zoals het Verenigd Koninkrijk, en ten slotte de overige vrijhandelspartners.

**Stroomnetten:** De Verenigde Naties startten deze week de Global Grids Accelerator, waarmee secretaris-generaal Guterres tot 2040 tachtig miljoen kilometer hoogspanningsleiding wil laten aanleggen of vervangen. Het initiatief begint in Afrika en Zuidoost-Azië, en er komt uitdrukkelijk geen nieuwe financieringsinstelling bij. De Amerikaanse kant van hetzelfde knelpunt is concreter: grote transformatoren zijn er te weinig, de bestaande zijn aan het eind van hun levensduur, en er staan jarenlange wachttijden voor nieuwe exemplaren.