> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://geopolitics.nl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Briefing 4 augustus 2026 — Russische raffinage op laagste niveau sinds 2002
- URL: https://geopolitics.nl/briefing-4-augustus-2026/
- Published: 2026-08-04T12:00:00.000Z
- Updated: 2026-08-05T19:30:05.000Z
- Description: Oekraïne — de raffinaderijen als frontlijn Verenigde Staten — de raketvoorraad is op Iran — het compromis over Hormuz krijgt vorm
- Author: Redactie GeopoliticsNL
- Tags: Oekraïne, Verenigde Staten, Energie

## Achtergrond — de lopende trends

*Oekraïne — de oorlog van de lange afstand: Kyiv wint geen terrein maar richt zich sinds eind juni systematisch op wat Rusland verdient aan olie, graan en scheepvaart.*

*Iran — de strijd om de zeestraat: Teheran bepaalt sinds juni met geweld wie er door de Straat van Hormuz vaart, en bemiddelaars proberen al weken een formule te vinden die beide kanten kunnen ondertekenen.*

*Verenigde Staten — de rekening van vijf maanden oorlog: de Amerikaanse voorraden precisiewapens raken sneller op dan ze aangevuld kunnen worden, en dat begrenst wat Washington elders nog kan dreigen.*

*Europa — de zomer van de fysieke grenzen: hitte en droogte leggen deze zomer stuk voor stuk bloot waar het continent niet op gebouwd is.*

## Oekraïne heeft de Russische raffinage naar het laagste niveau sinds 2002 gebracht

Sinds eind juni voert Oekraïne een aanhoudende aanvalscampagne diep in Rusland. Aan het front verandert bijna niets: in juli veroverden Russische troepen 37,85 vierkante kilometer, een gebied kleiner dan Manhattan, tegen bijna 43.000 eigen slachtoffers. De oorlog wordt niet meer beslist op de kaart, maar op de balans.

Op 4 augustus maakte de Oekraïense veiligheidsdienst SBU voor het eerst de rekening op. In de veertig dagen sinds 26 juni voerde de dienst naar eigen zeggen meer dan honderd geslaagde aanvallen uit op strategische Russische doelen: vliegbases op de Krim en in Saratov en Adygea, een strategische bommenwerper van het type Tu-95MS, twee Su-35-jachtvliegtuigen, veertien [raffinaderijen](https://geopolitics.nl/uitleg/oekraine-raffinaderijen/) en olie-installaties, twee vrachtschepen en twee tankers uit de Russische [schaduwvloot](https://geopolitics.nl/uitleg/schaduwvloot/). President Zelensky liet weten dat hij een volgende operatie heeft goedgekeurd. De SBU is bovendien maar een deel van het geheel. Oekraïense eenheden raakten sinds 18 juli minstens negentien distributiecentra van Wildberries, de Russische tegenhanger van Amazon, en voerden naar schatting tweehonderd aanvallen uit op Russische vracht- en olieschepen in de Zwarte Zee en de Zee van Azov. De Russische raffinagecapaciteit is daarmee met minstens een derde afgenomen.

De gevolgen zijn deze week voor het eerst in cijfers zichtbaar, en het zijn financiële cijfers. Rusland verwerkte in juli gemiddeld 3,6 miljoen vaten ruwe olie per dag, ongeveer een derde onder wat in dit seizoen normaal is en het laagste niveau sinds mei 2002\. Omdat het die olie niet meer kan raffineren, exporteert Rusland nu bijna recordhoeveelheden ruwe olie: hetzelfde volume, maar tegen de laagste marge in de keten. Daarnaast trokken de verzekeraars zich terug. Russische verzekeringsmaatschappijen dekken oorlogs- en terrorismerisico's voor vrachtschepen in de Zwarte Zee en de Zee van Azov feitelijk niet meer, nadat het Russische ministerie van Defensie in juli zelf een waarschuwing voor die wateren had uitgegeven; buitenlandse verzekeraars verhoogden hun premies. Dat is precies het mechanisme waarmee Rusland in juli de haven van Odesa dichtkreeg, nu in omgekeerde richting. Geen van beide partijen hoeft nog een terminal te vernietigen om hem stil te leggen; het volstaat om hem onverzekerbaar te maken.

De graancijfers wijzen dezelfde kant op. De Russische tarwe-export daalde in juli met 17,7 procent ten opzichte van vorig jaar, de totale graanexport met 37,6 procent, en de leveringen aan Egypte, veruit de grootste afnemer, met 31,7 procent. Een vertegenwoordiger van de Russische Graanunie noemde de spanningen in het Azov-Zwarte Zeegebied als voornaamste oorzaak, wat een opvallend directe binnenlandse erkenning is. Turkije diende ondertussen een klacht in bij beide partijen nadat maandag twee Turkse koopvaardijschepen door drones waren geraakt.

**Wat dit betekent in de praktijk:** Voor de wereldmarkt is dit vooral een dieselverhaal, niet een olieverhaal. Rusland pompt evenveel op, maar levert minder benzine en diesel, en juist die markt was al krap. Wie in Nederland tankt of laat vervoeren, merkt zulke verschuivingen eerder aan de pomp dan aan de olieprijs op het journaal. Voor Moskou is de klap fiscaal: geraffineerde producten leveren veel meer op dan ruwe olie, en die marge financierde de oorlogsbegroting. En voor de graanmarkt geldt dat twee van de grootste exporteurs ter wereld elkaars uitvoer nu tegelijk lamleggen, in hetzelfde jaar waarin de Amerikaanse tarweoogst op het laagste peil in 54 jaar uitkwam. Landen die voor hun brood van de Zwarte Zee afhankelijk zijn, Egypte voorop, betalen de rekening van een oorlog waar ze geen partij in zijn.

## De Amerikaanse voorraad langeafstandsraketten blijkt vrijwel op

De Verenigde Staten voeren sinds februari oorlog met Iran. Al eerder dit jaar bleek hoe hard dat op de munitievoorraden drukt: meer dan duizend Tomahawk-kruisraketten in de eerste maand, tegen een gemiddelde aanschaf van 86 per jaar in het afgelopen decennium. Tot nu toe ging dat vooral over onderscheppingsraketten voor luchtverdediging. Deze week kwam het aanvalswapen zelf aan de beurt.

Drie ingewijden vertelden persbureau Reuters op 4 augustus dat het Amerikaanse leger "vrijwel alle" ATACMS- en PrSM-raketten heeft verbruikt tijdens de oorlog met Iran. Dat zijn de grond-grondraketten voor de lange afstand, die meer dan een miljoen dollar per stuk kosten en waarmee doelen op veilige afstand nauwkeurig geraakt kunnen worden. Het zijn ook precies de wapens die Oekraïne van de Verenigde Staten kreeg om doelen binnen Rusland aan te vallen. De bronnen wilden niet zeggen hoeveel er nog liggen. Een vierde ingewijde voegde eraan toe dat het Amerikaanse Centrale Commando zijn eigen voorraad landgebonden raketten vrijwel heeft opgemaakt, maar heeft kunnen bijladen uit Amerikaanse voorraden elders in de wereld.

Die laatste zin is de belangrijkste. Het tekort wordt op dit moment opgelost door voorraden te verplaatsen, niet door ze bij te maken. Dat kan één keer. Onafhankelijke analyses van instituten als CSIS en RUSI komen tot hetzelfde beeld: de nieuwe PrSM is naar verluidt volledig verbruikt, van de oudere ATACMS ligt er mogelijk nog een paar honderd, en de Patriot-voorraad heeft drie jaar of langer nodig om terug te komen op het niveau van voor de oorlog. De genoemde zorg van de bronnen gaat dan ook niet over Iran maar over Rusland en China: een land dat zijn precisievoorraad heeft opgemaakt in één theater, kan in een tweede minder geloofwaardig dreigen.

**Wat dit betekent in de praktijk:** Hier lopen twee dossiers die Nederland direct raken op elkaar vast. Dezelfde fabrieken die de Amerikaanse voorraden moeten aanvullen, moeten ook Oekraïne bevoorraden en de Europese bestellingen leveren waar de NAVO-landen hun verhoogde defensiebegrotingen aan uitgeven. Geld is al een jaar niet meer het knelpunt; productiecapaciteit wel. Concreet betekent dit dat Europese toezeggingen aan Kyiv de komende maanden vaker zullen stuklopen op levertijden dan op politieke onwil, en dat de Amerikaanse aandrang op Europese wapenaankopen in de VS ongemakkelijker wordt naarmate de Amerikaanse strijdkrachten die productie zelf nodig hebben. Voor Washington vergroot het bovendien de aantrekkelijkheid van een akkoord met Teheran: wie zijn raketten kwijt is, moet bij een volgende ronde piloten sturen.

## Het compromis over Hormuz krijgt een vorm, en meteen een blokkade

De onderhandelingen over de [Straat van Hormuz](https://geopolitics.nl/uitleg/straat-van-hormuz/) lopen sinds juni vast op één vraag: wie bepaalt welke schepen erdoor mogen. Washington eist dat de zeestraat open blijft voor internationale scheepvaart en niet onder Iraanse controle valt. Teheran ziet zeggenschap over de zeestraat als zijn belangrijkste troef. Wekenlang bleef het bij aankondigingen die elkaar tegenspraken.

Nu ligt er voor het eerst een concrete formule. Volgens westerse berichtgeving van 3 en 4 augustus, gebaseerd op regionale bemiddelaars, stellen de Verenigde Staten en Qatar voor het scheepvaartverkeer terug te brengen op het niveau van voor de oorlog, waarbij inkomende schepen door Iraanse wateren varen en uitgaande schepen door Omaanse. Amerikaanse en regionale functionarissen benadrukten dat er in dit systeem geen tolheffing komt. Iraanse diplomaten willen volgens dezelfde bronnen echter het recht behouden om schepen te controleren en zo nodig in te grijpen, en vragen daarbovenop "dienstverleningsvergoedingen", opheffing van de zeeblokkade en verlichting van de [sancties](https://geopolitics.nl/uitleg/hoe-werken-sancties/). Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken presenteert de hele regeling bovendien als een zaak tussen Iran en Oman, niet als onderdeel van de gesprekken met Washington.

Dat verschil is geen detail. Het Amerikaanse ontwerp haalt de tol én de willekeur eruit; het Iraanse houdt beide erin. En een "dienstverleningsvergoeding" is exact hetzelfde instrument dat de [Houthi's](https://geopolitics.nl/uitleg/wie-zijn-de-houthis/) en de Revolutionaire Garde volgens eerdere berichten voor de Rode Zee aan het opzetten zijn. Wie akkoord gaat met een vergoeding voor doorvaart, erkent stilzwijgend het recht om die op te leggen.

De blokkade zit binnen het Iraanse bestel zelf. Generaal Mohsen Rezaei, militair adviseur van de hoogste leider, zei op 3 augustus dat Iran de controle over de zeestraat niet moet opgeven, en stelde dat de Iraanse drone- en raketaanvallen Amerikaanse commandanten en materieel verder de regio uit hebben gedreven. De redenering daarachter is dat Iran deze oorlog langer kan volhouden dan de Verenigde Staten. Die houding staat voor de bredere lijn van de factie die op dit moment de militaire operaties aanstuurt, en de Iraanse marine handelde er ook naar: op 2 augustus werd een schip lastiggevallen, waarna vlakbij een projectiel in het water viel. Aan de andere kant pleitten president Pezeshkian en oud-minister Zarif deze week openlijk voor diplomatie, waarbij Zarif adviseerde de zeestraat als onderhandelingstroef te gebruiken in plaats van als bezit. Dat de hoogste leider ondertussen via zijn voorlichtingsdienst publiekelijk moest ontkennen wat een geestelijke over zijn correspondentie met de president had verteld, zegt genoeg over waar het gezag ligt.

**Wat dit betekent in de praktijk:** Zolang de tolvraag openstaat, blijft de premie op olietransport hoog en blijft de energieprijs in Europa hoger dan de vraag rechtvaardigt. De diepere kwestie is een precedent. Wordt betalen voor doorvaart genormaliseerd, dan geldt dat morgen ook voor de Rode Zee en overmorgen voor elke zeestraat waar een gewapende partij aan de kust zit. Nederland is als handelsland en havenland de eerste categorie die daarvoor betaalt. Tegelijk laat deze dag zien dat een akkoord dichterbij is dan een maand geleden: de partijen bespreken nu de tekst en niet meer de vraag óf er onderhandeld wordt. Wat ontbreekt is een Iraanse instantie die kan tekenen.

---

## Verder in het kort

**Rijn:** Het waterpeil bij Kaub, het nauwste punt voor scheepvaart richting Zuid-Duitsland en Zwitserland, zakte maandag naar 24 centimeter, het laagste sinds de metingen in 1880 begonnen. Het transport van diesel van Rotterdam naar Karlsruhe is nu duurder dan ooit gemeten. Hongarije bereidt stroomrantsoenering voor.

**Rusland:** Moskou bouwt een schaduwvloot voor gas. In een half jaar zijn minstens acht tweedehands [LNG](https://geopolitics.nl/uitleg/wat-is-lng/)\-tankers gekocht en ingezet voor Russische ladingen, waarmee de vloot op 25 schepen komt, inclusief de eerste twee in Rusland zelf gebouwde. Het Europese verbod op Russisch LNG gaat pas volgend jaar in.

**Japan:** Het jaarlijkse defensierapport noemt China voor het eerst met zoveel woorden de belangrijkste veiligheidsuitdaging van het land, inclusief het scenario waarin Chinese kustwachtschepen Taiwan blokkeren. Peking noemde het rapport "vol valse verhalen".

**Noord-Korea:** De trefzekerheid van de Noord-Koreaanse KN-23-raket is dankzij Russische verbeteringen gegaan van een afwijking van één tot drie kilometer naar één tot vijf meter. Rusland vuurde er eind juli voor het eerst sinds augustus 2025 weer een af op Oekraïne.

**Kazachstan:** De Kazachse olie-export blijft sterk achter omdat het land afhankelijk is van precies de Russische pijpleidingen en havens die Oekraïne aanvalt. Wildberries bouwt intussen distributiecentra in Astana en Almaty, buiten het bereik van diezelfde aanvallen.