> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://geopolitics.nl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Wat is de 'brandmuur' — en waarom werkt die steeds slechter?
- URL: https://geopolitics.nl/uitleg/brandmuur-afd/
- Published: 2026-09-26T20:05:15.000Z
- Updated: 2026-09-26T20:05:15.000Z
- Description: Duitse partijen hebben afgesproken niet met de AfD te regeren. Die afspraak is politiek, niet wettelijk, en in sommige deelstaten is ze inmiddels rekenkundig onhoudbaar.
- Author: Redactie GeopoliticsNL
- Tags: #uitleg

In het Duitse politieke debat gaat het voortdurend over de *Brandmauer*, de brandmuur. Het is de afspraak tussen de gevestigde partijen om op geen enkel niveau met de radicaal-rechtse AfD samen te werken: geen coalities, geen gedoogsteun, en geen meerderheden die alleen met AfD-stemmen tot stand komen.

## Waar het vandaan komt

De afspraak berust niet op een wet maar op een politieke belofte, die alle partijen van CDU tot Linke herhaaldelijk hebben gedaan. De reden is deels historisch en deels praktisch: delen van de AfD worden door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst als rechts-extremistisch aangemerkt, wat samenwerking voor andere partijen politiek en juridisch belastend maakt.

Hoe gevoelig het ligt, bleek in 2020 in Thüringen, waar een kandidaat van de liberale FDP tot deelstaatpremier werd gekozen mede dankzij AfD-stemmen. De verontwaardiging was zo groot dat hij binnen drie dagen opstapte. Dat incident is sindsdien het ijkpunt: niet alleen samenwerken telt, maar ook per ongeluk van hun stemmen profiteren.

## Waarom het steeds moeilijker wordt

Een cordon is een rekensom. Zolang de andere partijen samen een meerderheid halen, is het een kwestie van politieke wil. Zodra de AfD groot genoeg wordt, moeten er steeds meer partijen in één coalitie — met steeds grotere onderlinge verschillen — om haar buiten te houden. Zulke coalities zijn traag, ruzieachtig en weinig effectief, wat de AfD vervolgens weer aanwijst als bewijs dat het establishment niets voor elkaar krijgt.

In 2026 werd dat zichtbaar in twee deelstaatverkiezingen. In Saksen-Anhalt won de AfD in september voor het eerst een deelstaatverkiezing, met de CDU ver daarachter. Twee weken later werd de AfD ook in Mecklenburg-Voor-Pommeren de grootste partij, terwijl de CDU daar zelfs onder de kiesdrempel van vijf procent bleef en dus helemaal geen zetels kreeg. Daarmee is de vraag in die deelstaat niet langer of de brandmuur politiek houdbaar is: een partij die niet in het parlement zit, kan er ook geen cordon vormen.

## Wat betekent dit voor Nederland?

Duitsland is de grootste economie van de EU, de zwaarste stem in de Europese meerjarenbegroting en de grootste Europese militaire donor van Oekraïne. Een Duitse regering die binnenlands verzwakt, onderhandelt in Brussel met minder gewicht, en dat merkt Nederland in dossiers van begroting tot defensie. Er speelt bovendien een buitenlandse dimensie: Moskou heeft openlijk uitzicht geboden op hervatting van gasleveranties in samenwerking met de AfD, wat de Duitse binnenlandse verhoudingen tot een factor in de Russische oorlogsdiplomatie maakt. Zie ook: [beïnvloedingsoperaties](https://geopolitics.nl/uitleg/beinvloedingsoperaties/).

*Laatst bijgewerkt: september 2026*