Briefing 14 september 2026 — Hormuz-onderhandeling uitgesteld, dieselprijs op record

Achtergrond — de lopende trends

Energie — de omweg om Hormuz: sinds de pijpleiding naar de Rode Zee vrijdag dichtging, was overleg de enige overgebleven uitweg.

Oekraïne — de energiecampagne: Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen zijn sinds de zomer het belangrijkste drukmiddel op de oorlogskas van Moskou.

Economie — de rente: de ECB verhoogde vorige week, en deze week beslissen de Fed, de Bank of England en de Bank of Japan, met de olieprijs als gedeelde variabele.

De Hormuz-onderhandeling is uitgesteld, een dag voor ze zou beginnen

Vrijdag legde Saoedi-Arabië de pijpleiding stil waarlangs zijn olie buiten de Straat van Hormuz om naar de Rode Zee gaat. Wat toen overbleef was de diplomatieke route: een ontmoeting in Oman, maandag, tussen Iran en een aantal Golfstaten, over tijdelijke doorvaart door de zeestraat. Op die aankondiging waren vrijdag de obligatiemarkten gekalmeerd en de olieprijs gezakt.

Zondagavond laat maakte de Omaanse minister van Buitenlandse Zaken Badr Albusaidi bekend dat het overleg is uitgesteld, "in het belang van consensus". Over de aanleiding lopen de lezingen uiteen: Iran zegt dat Saoedi-Arabië om het uitstel vroeg, Oman noemt alleen de behoefte aan meer regionale overeenstemming. Riyad zou wijzigingen hebben ingediend op het Iraans-Omaanse akkoord, uit zorg dat de regeling blijvende gevolgen krijgt voor de zeestraat. Van de genodigden had alleen Irak zijn komst publiekelijk bevestigd; Bahrein liet weten niet te komen, omdat het geen diplomatieke betrekkingen met Teheran onderhoudt.

Waarom Riyad zou remmen, laat zich aflezen aan de rest van de dag. De Houthi's zeiden maandag met tientallen ballistische raketten en drones de Saoedische luchtmachtbasis King Khalid bij Khamis Mushait te hebben aangevallen, gericht op hangars, radarinstallaties, start- en landingsbanen en munitiedepots. Dezelfde dag meldden ze de inname van de eilanden Groot- en Klein-Hanish, honderdzestig kilometer ten noorden van de Bab al-Mandab. Kroonprins Mohammed bin Salman sprak in Jeddah met de commandant van het Amerikaanse Centraal Commando, admiraal Brad Cooper, en heeft landen in de regio om hulp gevraagd — via dat commando zelfs indirect Israël. De Verenigde Naties tellen sinds begin september meer dan 80.000 ontheemden in Jemen.

Wat dit betekent in de praktijk: Een uitstel is geen afstel, maar de reden ervoor is het eigenlijke nieuws. Een regeling over Hormuz erkent Iran als medebeheerder van de doorvaart, en dat is een prijs die Riyad kan betalen zolang het de zeestraat nodig heeft. Nu zijn omweg dicht is en zijn luchtmachtbasis wordt bestookt, draait die rekensom om: hoe krapper het wordt, hoe hoger de prijs die Teheran kan vragen, en dus hoe minder Riyad bereid is die vast te leggen in een akkoord dat blijft staan als de crisis voorbij is. Dat is de ongemakkelijke logica onder deze week: de nood die de onderhandeling dringend maakt, is dezelfde nood die haar duurder maakt. Voor de olieprijs betekent het dat de daling van vrijdag op een aanname rustte die inmiddels is vervallen.

Trump vraagt Kyiv te stoppen met het raken van Russische raffinaderijen

De Oekraïense campagne tegen Russische raffinaderijen en brandstofinfrastructuur is sinds de zomer het scherpste instrument dat Kyiv heeft. Ze richt zich niet op het front maar op de kas, en ze werkt: de Russische centrale bank noemde brandstoftekorten vorige week zelf de belangrijkste oorzaak van de prijsstijgingen van deze zomer.

Zondag belde de Amerikaanse president Zelensky met het verzoek ermee te stoppen. "Hij moet ophouden met het uitschakelen van diesel", zei Trump tegen verslaggevers in Ierland, "er zijn genoeg andere doelen." En: "Dit wordt niet veroorzaakt door het Midden-Oosten, dit komt door wat er in Rusland en Oekraïne gebeurt." De directe aanleiding staat op de pomp. De gemiddelde Amerikaanse dieselprijs kwam vrijdag uit op 6,05 dollar per gallon, een record, tegen 5,85 dollar een week eerder. Diesel drijft het vrachtvervoer en de landbouwmachines aan, dus die prijs komt terug in boodschappen en bezorgkosten — zeven weken voor de tussentijdse verkiezingen van 3 november, waarin de inflatie de cijfers van de president al drukt. Hij overweegt naar verluidt de Defense Production Act in te zetten om de dieselproductie op te voeren.

Maandag meldde Trump vervolgens op zijn eigen platform dat beide partijen akkoord zijn: Oekraïne zal Russische energiedoelen niet meer raken, en Rusland zou hetzelfde hebben toegezegd. Die mededeling komt van hem alleen; noch Kyiv noch Moskou heeft ze bevestigd, en een dag eerder raakte een Russische drone nog de locomotief van een passagierstrein twee kilometer van de Poolse grens.

Wat dit betekent in de praktijk: Wat hier gebeurt, is dat een Amerikaanse binnenlandse prijs de Oekraïense oorlogsvoering begint te sturen. Het instrument waarmee Kyiv de Russische oorlogskas raakt, is hetzelfde instrument dat de mondiale dieselmarkt krapper maakt, en dat effect doet zich voelen in een Amerikaans verkiezingsjaar. Kyiv wordt daarmee gevraagd zijn effectiefste drukmiddel op te geven op het moment dat het aan het front juist terrein wint — en zonder dat er iets tegenover staat, want de Russische toezegging bestaat vooralsnog alleen in de weergave van de partij die erom vroeg. Voor Europa zit de les in de kwetsbaarheid zelf: als één prijs aan één Amerikaanse pomp een bondgenootschappelijke oorlogsstrategie kan bijsturen, dan is die strategie minder Europees verankerd dan de begrotingen suggereren.

Bij de Fed gaat het deze week evenzeer over geloofwaardigheid als over inflatie

De Europese Centrale Bank verhoogde vorige week haar rente. Deze week zijn de Amerikaanse Federal Reserve, de Bank of England en de Bank of Japan aan de beurt, en in alle drie de gevallen is de olieprijs de gedeelde variabele.

Na het Amerikaanse inflatiecijfer van vrijdag steeg de door de markt ingeprijsde kans op een Amerikaanse verhoging van 72 naar 86 procent. Binnen die meerderheid lopen twee redeneringen door elkaar. De eerste is de gewone: de inflatie blijft te hoog en de rente moet omhoog. De tweede is ongemakkelijker en wordt openlijk uitgesproken door economen bij onder meer Pictet en Société Générale: de kerninflatie kwam in augustus uit op 2,4 procent op jaarbasis, het laagste cijfer sinds de pandemie, en zonder een uitzonderlijk grote prijssprong bij mobiele telefonie was het nog een tiende lager geweest. In die lezing verhoogt Fed-voorzitter Kevin Warsh niet omdat de cijfers erom vragen, maar omdat hij zichzelf met zijn eigen uitspraken heeft klemgezet.

Het gevolg is in beide lezingen hetzelfde en politiek beladen: de eerste renteverhoging in drie jaar, zeven weken voor verkiezingen, door een voorzitter van wie de president juist veel lagere rentes verlangt. In Londen speelt een verwante spanning. De markt prijst voor donderdag minder dan een op de drie kans op een verhoging, maar de olieprijs boven de honderd dollar heropent de discussie, terwijl een uitverkoop op de obligatiemarkt de regering-Burnham onder druk zet in aanloop naar de begroting van 28 oktober.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor wie een hypotheek of een spaarrekening heeft, is de praktische kern dat de rente in het Westen deze week eerder omhoog dan omlaag gaat, en dat de aanleiding buiten de economie ligt. Een oliecrisis die uit een oorlog voortkomt, wordt door centrale banken bestreden met het enige instrument dat ze hebben, en dat instrument werkt niet op de oorzaak maar op de vraag: duurder lenen, minder besteden, tot de vraag naar brandstof daalt. Dat is een dure manier om een zeestraat te openen. En het verklaart waarom de renteverhoging in Washington deze week over meer gaat dan een percentage: als de markt gaat geloven dat de Fed beweegt om haar gezicht te redden of juist om de president te plezieren, is het cijfer bijzaak geworden.

Verder in het kort

Europese Unie: De EU-landen hebben nog minder dan twee dagen om de sancties tegen ongeveer 2.600 Russische personen en entiteiten te verlengen; ze verlopen dinsdagnacht en verlenging vereist unanimiteit. Frankrijk sloot zich vorige week aan bij Slowakije in de eis om de Russische miljardair Alisjer Oesmanov van de zwarte lijst te halen als prijs voor die verlenging. Zolang de eis van één lidstaat kwam, kon ze worden weggedrukt; met twee wordt het een onderhandeling.

Syrië: De regering verhoogde zondag de brandstofprijzen (diesel met 40 procent, benzine met 28 procent), waarna in meerdere provincies protesten uitbraken, ook in gebieden die tijdens de burgeroorlog bolwerken van de oppositie waren. Damascus noemt het een tijdelijke maatregel wegens de hoge wereldprijzen en de renovatie van de raffinaderij in Baniyas. Syrië is voor brandstof afhankelijk van invoer, en die wordt duurder door de olieprijs, de verzekeringspremies en de vrachtkosten op zee.

China en de BRICS: Op de BRICS-top in New Delhi stelde president Xi Jinping dit weekend een "grotere BRICS" voor, met samenwerking op kunstmatige intelligentie, handel en investeringen, digitale industrie, slimme productie en talentontwikkeling. Hij sprak in de marge met de Indiase premier Modi over culturele en zakelijke banden. China is in 2027 voorzitter en ontvangt eind deze maand de Amerikaanse president voor een top.

Verenigd Koninkrijk: De eerste ministers van Schotland, Wales en Noord-Ierland tekenden een intentieverklaring waarin staat dat "de tijd van Westminster ten einde loopt". Volgens het document is het voor het eerst dat alle drie de landsdelen een regeringsleider hebben die voor onafhankelijkheid is. Ze beloven samen te werken aan sterkere economieën en eigen energiebronnen, en zien hun toekomst in de Europese Unie.

Polen: Premier Tusk kondigde aan dat Polen een eigen militair satellietcommunicatiesysteem gaat bouwen, vergelijkbaar met Starlink. Het staatsbedrijf PGZ en het Finse ICEYE tekenden een intentieverklaring; het systeem moet in 2030 klaar zijn. Tusk noemde het essentieel voor de Poolse soevereiniteit en voor de Europese veiligheid, met de oorlog in Oekraïne als expliciete les.