Uitleg

De AI-wedloop: waarom kunstmatige intelligentie geopolitiek is

Het gaat allang niet meer om chatbots. Wie de beste AI heeft, heeft straks de beste wapens, economie en standaarden — en daarom is dit een machtsstrijd.

Hoe veranderen drones de oorlog?

Een wapen van duizend euro dat een tank van miljoenen uitschakelt: drones draaien de economie van de oorlog om.

Hoe werken Russische beïnvloedingsoperaties?

Geen tanks, maar troll-accounts, nepnieuwssites en ingehuurde relschoppers: zo probeert Rusland westerse samenlevingen van binnenuit te verzwakken.

Hoe werken sancties — en werken ze eigenlijk?

Sancties zijn het favoriete wapen van landen die geen oorlog willen voeren. Maar hoe werken ze — en werken ze eigenlijk?

Hoe word je EU-lid?

Oekraïne, Moldavië, de Westelijke Balkan — iedereen 'onderhandelt over toetreding'. Maar hoe werkt dat eigenlijk, en waarom duurt het zo eindeloos?

ICC en ICJ — wat is het verschil, en waarom zitten ze in Den Haag?

Twee wereldrechtbanken, allebei in Den Haag, constant in het nieuws — en bijna iedereen haalt ze door elkaar. Zo houd je ze uit elkaar.

Kan een land failliet gaan?

Er bestaat geen rechtbank die een land failliet verklaart — en toch gaan landen geregeld 'kapot' aan hun schulden. Hoe werkt dat dan?

Komt de dienstplicht terug in Nederland?

De dienstplicht is nooit afgeschaft — alleen slapend. Nu het leger fors moet groeien, ligt het wekken ervan opnieuw op tafel.

Liggen er Amerikaanse kernwapens in Nederland?

Officieel bevestigt niemand het. Toch weet vrijwel iedereen het antwoord — en dat zit vernuftiger in elkaar dan het lijkt.

Staakt-het-vuren, wapenstilstand, vredesakkoord — wat is het verschil?

"Er is een deal" kan drie heel verschillende dingen betekenen. Het verschil bepaalt of een oorlog echt voorbij is — of alleen pauzeert.

Voedselzekerheid: hoe graan een wapen werd

Twee landen aan de Zwarte Zee leveren een derde van alle tarwe-export ter wereld. Wie hun havens blokkeert, verandert de broodprijs in Caïro.

Waarom geven landen ineens zoveel uit aan defensie?

Vijf procent van alles wat Nederland verdient, naar defensie. Waar komt dat getal vandaan — en wie betaalt het?

Waarom is ASML het belangrijkste bedrijf van Nederland?

Eén fabriek in Veldhoven maakt de machines waar de hele digitale wereld op draait — en staat daardoor midden in de handelsoorlog tussen de VS en China.

Waarom is de Straat van Hormuz zo belangrijk?

Eén zeestraat van nog geen veertig kilometer breed bepaalt mede wat jij aan de pomp betaalt. Zo werkt dat.

Waarom is Taiwan zo belangrijk voor de wereld (en voor ASML)?

Het lot van een eiland aan de andere kant van de wereld hangt samen met een fabriek in Veldhoven. Taiwan uitgelegd.

Waarom is Turkije zo belangrijk?

NAVO-lid met Russische raketten, poortwachter van de Zwarte Zee, bemiddelaar én dwarsligger. Geen land balanceert zo bewust tussen twee werelden.

Waarom merk jij geopolitiek aan je energierekening?

Tussen een drone-aanval op zesduizend kilometer afstand en jouw maandtermijn zitten drie schakels. Dit zijn ze.

Waarom valt Oekraïne Russische raffinaderijen aan?

Waarom richt Oekraïne zijn drones op raffinaderijen in plaats van op olievelden? Omdat een raffinaderij het zwakste punt in de Russische oorlogsmachine is.

Waarom varen schepen om Afrika in plaats van door het Suezkanaal?

De kortste route tussen Azië en Europa ligt er grotendeels verlaten bij. Tien tot vijftien dagen omvaren is het nieuwe normaal — en jij betaalt mee.

Waarom wil Trump Groenland?

57.000 inwoners, een gigantische ijskap — en drie redenen waarom de machtigste man ter wereld het eiland wil hebben.

Waarom willen landen van de dollar af?

De dollar is het besturingssysteem van de wereldeconomie — en juist daarom willen steeds meer landen eraf. Lukt dat ook?

Waarom zijn zeekabels en de Noordzee een veiligheidsrisico voor Nederland?

Internet, gas en stroom van heel Nederland lopen over de bodem van één drukke, ondiepe zee. Die bodem is vrijwel onbeschermd.

Wat doen de AIVD en de MIVD?

Twee Nederlandse inlichtingendiensten, twee verschillende opdrachten — en ze zitten steeds vaker midden in het geopolitieke nieuws.

Wat doen Nederlandse militairen in Litouwen?

Al bijna tien jaar staan er zo'n 300 Nederlandse militairen aan de Litouwse grens met Rusland. Waarom daar, en wat moeten ze daar?

Wat doet de NAVO eigenlijk — en wat gebeurt er op een NAVO-top?

Wat de NAVO dagelijks doet, hoe een NAVO-top werkt, en waarom één woord — consensus — verklaart waarom toppen soms mislukken.

Wat doet een EU-voorzitterschap eigenlijk?

Ierland is nu "voorzitter van Europa". Maar wat betekent dat — en waarom maakt het uit welk land aan het roer staat?

Wat geeft Nederland aan Oekraïne — en waarom?

Ruim 17 miljard euro toegezegd, F-16's geleverd, een tienjarig veiligheidsverdrag. De cijfers, de redenen — en het debat.

Wat is afschrikking — en waarom werkt dreigen soms beter dan vechten?

Het hele westerse veiligheidsbeleid rust op één psychologisch principe: zorg dat de aanval nooit komt. Zo werkt dat — en zo faalt het.

Wat is artikel 4 van de NAVO?

Vóór de beroemde bijstandsbelofte van artikel 5 zit een lichtere trede: het overleg van artikel 4. Juist die trede wordt steeds vaker genoemd.

Wat is artikel 5 van de NAVO?

Eén aanval op één NAVO-land geldt als aanval op allemaal — maar wat artikel 5 daarna precies verplicht, is subtieler dan vaak gedacht.

Wat is BRICS en waarom doet het ertoe?

Tien landen, bijna de helft van de wereldbevolking, en één gedeelde wens: minder westerse dominantie. Maar is BRICS een machtsblok of een praatclub?

Wat is China's Nieuwe Zijderoute?

Havens, spoorlijnen en wegen op vier continenten, betaald met Chinese leningen. Het grootste infrastructuurproject uit de geschiedenis is ook een machtsinstrument.

Wat is de chipoorlog tussen de VS en China?

Amerika probeert China's toegang tot de beste chips af te snijden. Nederland werd ongevraagd frontstaat in die strijd.

Wat is de CSTO — Ruslands eigen 'NAVO'?

Rusland heeft zijn eigen militaire bondgenootschap, compleet met bijstandsartikel. Het verschil met de NAVO: bij de CSTO loopt iedereen weg.

Wat is de Suwałki-corridor?

Een dunbevolkt stukje grens van nog geen honderd kilometer — en volgens veel militairen de gevaarlijkste plek van Europa. Waarom?

Wat is een oorlogseconomie?

Rusland geeft meer uit aan het leger dan aan bijna al het andere — en kán daar bijna niet meer mee stoppen. Dat is de val van de oorlogseconomie.

Wat is een Patriot — en waarom wil iedereen er een?

Het bekendste luchtverdedigingssysteem ter wereld is zo gewild dat er wachtlijsten voor zijn. Wat maakt de Patriot zo bijzonder?

Wat is een proxy-oorlog?

Grootmachten die elkaar bevechten zonder elkaar aan te raken — via de legers van anderen. Het is het vaste patroon achter veel conflicten.

Wat is een schaduwvloot?

Honderden verouderde tankers met vage eigenaren en uitgeschakelde transponders houden de Russische olie-export draaiende — soms vlak langs onze kust.

Wat is een staatsfonds?

Noorwegen bezit via één fonds 1,5% van álle beursgenoteerde bedrijven ter wereld. Welkom in de wereld van staatsfondsen — waar sparen macht wordt.

Wat is geopolitiek — en waarom bepaalt geografie zoveel?

Waarom zoekt Rusland altijd buffers, moest Nederland wel een handelsland worden, en draait alles om zeestraten? De kaart legt het uit.

Wat is het Africa Corps (en wat was Wagner)?

Russische huurlingen ruilden hun beruchte naam in voor een staatslabel — maar bleven doen wat ze deden: invloed kopen in Afrika met wapens en goud.

Wat is het internationaal zeerecht (UNCLOS)?

Wie mag waar varen, boren en kabels leggen? Eén verdrag regelt het — en juist de grootmacht die het het hardst afdwingt, heeft het nooit geratificeerd.

Wat is het verschil tussen de EU en de NAVO?

Allebei "Europa", allebei in Brussel, grotendeels dezelfde landen — en toch twee wezenlijk verschillende clubs. Zo houd je ze uit elkaar.

Wat is het vetorecht in de VN-Veiligheidsraad?

Vijf landen kunnen elk besluit van de Verenigde Naties in hun eentje tegenhouden. Waarom is dat zo geregeld — en waarom verandert het niet?

Wat is hybride oorlogsvoering?

Geen tanks, wel doorgeknipte kabels, gestoorde gps en nepnieuws. Hybride oorlog is ontworpen om nét geen oorlog te zijn.

Wat is LNG — en hoe redde het de Nederlandse energievoorziening?

Toen de Russische gaskraan dichtging, bouwde Nederland in 200 dagen een drijvende terminal. Vloeibaar gas werd de redding — en een nieuwe afhankelijkheid.

Wat is mobilisatie — en hoe werkt dat in Rusland?

Als een land 'mobiliseert', verandert er iets fundamenteels: de oorlog komt naar de burger. Zo werkt het — en daarom is het zo'n gevreesd woord.

Wat is OPEC en hoe bepaalt het de olieprijs?

Een kartel dat al 65 jaar aan de oliekraan draait — maar dat na het vertrek van de Emiraten zijn zwaarste crisis in decennia beleeft.

Wat is SWIFT — en wat betekent 'afgesloten worden'?

Geen bank, geen geld, maar een berichtendienst uit België — en toch een van de zwaarste wapens in de westerse gereedschapskist.

Wat is uraniumverrijking — en wanneer is het een wapen?

Hetzelfde apparaat dat brandstof voor kerncentrales maakt, kan materiaal voor een bom maken. Dat is het hele Iran-probleem in één zin.

Wat was New START — en waarom is er nu geen wapenbeheersing meer?

Voor het eerst in ruim een halve eeuw is er geen enkel verdrag meer dat de Amerikaanse en Russische kernarsenalen begrenst. Hoe kwam het zover?

Wat zijn bevroren tegoeden en waarom zijn ze een drukmiddel?

Honderden miljarden aan Russisch en Iraans geld staan "bevroren". Wat betekent dat precies — en waarom geeft niemand het gewoon uit?

Wat zijn importheffingen — en wie betaalt ze eigenlijk?

Trump legt ze op, rechters halen ze onderuit, en de rekening komt ergens anders terecht dan de meeste mensen denken. Zo werken tarieven.

Wat zijn zeldzame aardmetalen en waarom vecht iedereen erom?

Zeventien metalen die je nergens ziet, maar overal in zitten — en waarvan China de kraan kan dichtdraaien. Dat is geen theorie: het gebeurde al.

Wie controleert de kernwapens? Over de IAEA en het non-proliferatieverdrag

Een handvol inspecteurs met meetapparatuur staat tussen de wereld en tien nieuwe kernwapenstaten. Zo werkt dat systeem — en zo kraakt het.

Wie zijn de Houthi's?

Een rebellenbeweging uit de bergen van Jemen houdt met raketten en drones een van de belangrijkste zeeroutes ter wereld in haar greep. Hoe kan dat?