Briefing 5 november 2026 — Olieprijs daalt sterk op hoop op vrede met Iran

Achtergrond — de lopende trends

Energie — de prijs volgt het aanvalsbesluit: de olieprijs beweegt mee met de vraag of Trump Iran opnieuw aanvalt, niet met de export uit de Golf; op 3 november kostte een vat Brent ongeveer 105 dollar.

Verenigde Staten — de oorlog kost stemmen: Trump verloor het Congres mede door de dure brandstof en zegt geen plannen te hebben voor een snelle aanval op Iran, terwijl Teheran niets toegeeft.

Rusland — diesel als zaken: sinds oktober mag Russische diesel met een Amerikaanse ontheffing de VS in; Moskou noemt het zaken zonder voorwaarden, en Washington zet Litouwen onder druk om Belarussische kali door te laten.

Technologie — de lasten van datacenters: de vraag wie de lasten van nieuwe datacenters voor AI draagt, werd al voor de verkiezingen politiek, toen Texas alle vergunningen voor datacenters bevroor in afwachting van een controle van het stroomnet.

Energie — Olieprijs daalt sterk op hoop op vrede met Iran

Sinds eind oktober beweegt de olieprijs mee met de vraag of Trump Iran opnieuw aanvalt, en niet met de hoeveelheid olie die door de Straat van Hormuz komt. De export uit de Golf lag al boven het niveau van voor de oorlog, terwijl een vat Brent in de weken daarvoor nog rond de 116 dollar kostte. Op 3 november zakte de prijs naar ongeveer 105 dollar, toen Iran sprak van vooruitgang en de Amerikaanse aanval op het Iraanse eiland Qeshm, in de Straat van Hormuz, beperkt bleef.

Na de verkiezingen ging het snel. Brent daalde woensdag ruim 8 procent en sloot op 94,62 dollar per vat; even zakte de prijs onder de 90 dollar. Sinds eind vorige week is olie meer dan 19 procent goedkoper geworden. Beleggers rekenen erop dat Trump door de nederlaag van de Republikeinen gedwongen wordt de oorlog met Iran te beëindigen. "We hebben verloren door de oorlog," zei vicepresident JD Vance. Ook Amerikaanse staatsobligaties stegen in koers; volgens de Financial Times komt dat vooral door een kleiner risico op escalatie: goedkopere olie drukt immers de obligatierente.

De betrokkenen zelf voeden die hoop nauwelijks. Trump noemde de uitspraak van Vance op een persconferentie "grotendeels waar", maar zei ook dat hij de oorlog opnieuw zou beginnen en dat die eindigt "wanneer ik dat wil". In Teheran sprak Mohsen Rezaei, secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad, van een politieke nederlaag voor de VS. Opperste leider Mojtaba Khamenei zei dat een andere politieke leiding in Washington niets verandert aan de Amerikaanse koers. Het adviesbureau Rapidan Energy schat de kans op verdere militaire escalatie op 70 procent en houdt rekening met aanvallen op Pickaxe Mountain, een zwaar versterkte ondergrondse installatie die vermoedelijk bij het Iraanse atoomprogramma hoort.

De koersval past bij het beeld dat de risicopremie op olie, de extra prijs voor het gevaar van een nieuwe aanval, van het aanvalsbesluit afhangt: er kwam geen vat olie bij, alleen een politieke verwachting. Daardoor is de daling ook kwetsbaar. Het nieuwe Congres, dat begin volgend jaar aantreedt, kan met onderzoeken en begrotingsbesluiten de druk op Trump opvoeren, maar het besluit om te stoppen ligt bij hem, en hij houdt het uitdrukkelijk bij zichzelf. Een akkoord vereist bovendien dat Iran iets toegeeft, en daar wijst in Teheran niets op. Los daarvan verwacht analist Ed Mills van Raymond James dat persoonlijke tegenstellingen een akkoord tussen Congres en president over het einde van de oorlog in de weg staan.

Wat dit betekent in de praktijk: Aan de Nederlandse pomp werkt de daling maar gedeeltelijk door: in 2026 is ongeveer 84 cent per liter benzine accijns, met btw daarover, en dat deel daalt niet mee. Of olie goedkoop blijft, hangt af van Trumps volgende stap tegenover Iran. Een nieuwe aanval kan de premie even snel terugbrengen als ze verdween.

Rusland — Twee tankers met Russische diesel voor de VS veranderen van koers

Sinds 9 oktober mag Russische diesel de VS in met een ontheffing van de sancties, een afspraak van Trump met Poetin. Moskou noemt het zaken zonder voorwaarden, en Washington ging verder: eind oktober zette het Litouwen onder druk om Belarussische kali door te laten, ondanks de Europese sancties. De open vraag was vooral of Europa zou volgen of zijn eigen sancties zou handhaven.

Nu stokt de dieselhandel, en wel bij de Amerikaanse kopers. Twee tankers met Russische diesel voor de VS zijn van koers veranderd, meldde de Financial Times. De ene vaart naar Brazilië, de andere ligt voor de kust van Algerije en wacht op een andere koper. Nog twee tankers varen richting de VS; voor minstens één daarvan is de koper niet bekend. Amerikaanse bedrijven aarzelen om Russische diesel te kopen, omdat functionarissen van de deelstaten en de federale overheid met juridische stappen dreigen. Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov vroeg de koerswijziging niet aan de verkiezingsuitslag te koppelen.

Die uitslag maakt het risico voor kopers niet kleiner. De dieselafspraak met Poetin komt naar verwachting bovenaan de lijst voor onderzoek door het Democratische Congres, samen met een omstreden afspraak met oliezakenman Alejandro Betancourt over 65 miljard vaten Venezolaanse olie. De Democratische senator Ed Markey schreef op de verkiezingsavond dat er een stortvloed aan dagvaardingen aankomt.

Moskou kijkt intussen verder dan diesel. Vicepremier Alexander Novak zegt dat er gesprekken lopen met Amerikaanse bedrijven over de ontwikkeling van velden en de gezamenlijke productie van lng (vloeibaar gemaakt aardgas), al is er geen formele afspraak. Kremlinadviseur Maxim Oresjkin zegt dat de VS overwegen drijvende Russische installaties te gebruiken om lng te maken in Alaska. Tegelijk staat Moskou erop dat Europa buiten het Oekraïne-overleg in Abu Dhabi op 10 november blijft.

Het zwakke punt van de dieselafspraak lijkt dus niet Moskou of Brussel te zijn, maar de Amerikaanse koper. Een ontheffing van het ministerie van Financiën neemt het juridische en politieke risico niet weg, en een Congres dat onderzoeken aankondigt, maakt dat risico groter. Daarmee is Trumps economische aanbod aan Moskou in de praktijk lastiger uit te voeren, terwijl het Kremlin het gesprek mogelijk wil verleggen naar grotere energieprojecten op lange termijn.

Wat dit betekent in de praktijk: Het overleg tussen Washington en Moskou gaat over meer dan diesel, en Europa zit er niet bij. Onderzoekers van de denktank European Council on Foreign Relations raden Europese regeringen aan snel te handelen om er invloed op te krijgen. Deze week overleggen Amerikaanse onderhandelaars in Brussel met Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, de EU en de NAVO; daar kan blijken of Europa vóór Abu Dhabi nog iets in te brengen heeft.

Technologie — Amerikaanse kiezers stemmen lokaal voor beperkingen op datacenters

Al voor de verkiezingen werd de vraag wie de lasten van nieuwe datacenters voor kunstmatige intelligentie draagt een politiek onderwerp in de VS. Gouverneur Abbott van Texas bevroor in september alle vergunningen voor datacenters, in afwachting van een controle van het stroomnet. Op de beurs ging het eind oktober om de financiering: beleggers straften AI-bedrijven die veel geld verbranden en beloonden wie de bouw uit eigen middelen betaalt.

Op 3 november stemden kiezers in minstens 38 van de 47 lokale stemmingen die het adviesbureau Redbud Consulting volgde voor beperkingen op datacenters. In drie staten die centraal staan in de bouw van AI-infrastructuur wonnen Democraten het gouverneurschap met de belofte strenger op te treden tegen datacenters. Michael Cembalest van JPMorgan Asset Management verwacht dat de bouw van ongeveer 37 gigawatt aan datacenters die in 2028 klaar moesten zijn, mogelijk helemaal wordt stilgelegd.

De beurs reageerde meteen, maar niet overal hetzelfde. De aandelen van de grote cloudbedrijven, die al datacenters bezitten, stegen woensdag; de zogeheten neoclouds als CoreWeave, verhuurders van rekenkracht die op nieuwbouw rekenen, daalden. Beleggers redeneren dat bestaande capaciteit meer waard wordt nu nieuwe moeilijker te bouwen is. Fondsbeheerder Ed Al-Hussainy van Columbia Threadneedle verwacht dat geldschieters selectiever worden: ze maken onderscheid tussen sterke leners als Meta, Microsoft, Amazon en Google en de neoclouds, wier vooruitzichten hij "zeer wankel" noemt. Een niet-bindende afspraak van 500 miljard dollar tussen Apollo, Blackstone en BlackRock om aankopen van Nvidia-chips te financieren, is nu onzekerder: minder datacenters betekent minder vraag naar chips.

De weerstand tegen nieuwe datacenters is daarmee van één gouverneur in Texas uitgegroeid tot een uitslag in tientallen plaatsen en drie staten. Zo raakt die politiek ook de financiering: als nieuwe datacenters schaars worden, gaat het geld naar wie al capaciteit heeft, en wordt lenen om te bouwen riskanter. Dat kan erop wijzen dat de AI-markt zich gaat splitsen in gevestigde eigenaren en bouwers op krediet, waarbij die tweede groep en haar geldschieters het kwetsbaarst zijn.

Wat dit betekent in de praktijk: Ook Europese beleggers en bedrijven die op de Amerikaanse AI-bouw rekenen, kunnen met deze politieke rem te maken krijgen. Twee signalen om op te letten: de stemming in de Amerikaanse Senaat op 9 november over een voorstel van Democraten en Republikeinen om vergunningsprocedures voor energie-infrastructuur te hervormen, een eerste toets van hoe zij samen beleid maken; en de beursgang van Anthropic, die in de komende weken wordt verwacht en waarover de afkeer van AI bij veel kiezers nieuwe vragen oproept.

Verder in het kort

Verenigd Koninkrijk: De Bank of England verhoogde op 5 november de rente van 3,75 naar 4 procent, de eerste verhoging sinds augustus 2023. Volgens POLITICO moet de stap voorkomen dat de hogere energieprijzen door de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne de inflatie deze winter verder opdrijven; economen verwachten gemiddeld dat de Britse inflatie begin 2027 piekt op 4,4 procent. Dat laat zien hoe de energieprijzen, mede door de oorlog met Iran, doorwerken in de rente van een grote Europese economie, ook nu de olieprijs daalt.

Frankrijk: De Nationale Vergadering verwierp op 4 november het inkomstendeel van de begroting voor 2027, voor het eerst met algemene stemmen; de tekst gaat nu naar de Senaat. Een dag later volgde een landelijke staking tegen de hoge kosten van levensonderhoud, waarvoor de regering 70.000 agenten en gendarmes inzette; de politie verwachtte vooraf 500.000 tot 700.000 betogers, volgens The Times deden er ongeveer 270.000 mee. Zonder meerderheid in het parlement wordt het volgens POLITICO waarschijnlijker dat de regering haar bezuiniging van 43 miljard euro via een procedure zonder stemming doordrukt; Frankrijk geldt op de obligatiemarkt als testgeval.

Iran: Rusland heeft toegezegd Iran 90 lanceerinstallaties te leveren voor de geavanceerde geleide raketten die Rusland zelf in Oekraïne gebruikt, meldde de Financial Times op 5 november op basis van documenten. Het zou betekenen dat Moskou Teheran met wapens steunt terwijl zijn eigen oorlog veel van zijn middelen vergt, en het komt bovenop eerdere berichten dat Russische satellietgegevens via Iraanse adviseurs bij de Houthi's terechtkomen.

Finland: Een rechtbank in Helsinki veroordeelde op 5 november de Russische kapitein en een Azerbeidzjaanse officier van het vrachtschip Fitburg tot gevangenisstraf wegens zware vernieling. Het schip werd op oudejaarsavond vastgehouden omdat het anker twee kabels tussen Finland en Estland in de Finse Golf had beschadigd. Sabotage van onderzeese kabels is moeilijk aan een dader toe te schrijven; dit vonnis laat zien dat schade eraan wel tot een veroordeling kan leiden.

Jemen: De Houthi's eisen 51 miljard dollar van Saoedi-Arabië en erkenning als heersers van Jemen om de vijandelijkheden te beëindigen, meldde de Wall Street Journal op 5 november op basis van ingewijden. Ze staan op ongeveer 80 kilometer van Aden, de zetel van de door Saoedi-Arabië gesteunde regering; die nabijheid kan hun onderhandelingspositie versterken.