Briefing 5 september 2026 — Drie dagen geen langeafstandsaanvallen op Kyiv en Moskou

Achtergrond — de lopende trends

Oekraïne — het diplomatieke spoor lag stil: sinds februari kwamen er geen Amerikaanse gezanten meer in Moskou, en het contact liep de afgelopen weken via de inlichtingendiensten.

Rusland — het front als verhaal: Moskou meldt bijna dagelijks veroveringen die op de kaart niet terug te vinden zijn, met de Doema-verkiezingen van deze maand als publiek.

Kernwapens — een regime zonder verdrag: sinds New START is verlopen bestaat er geen kader meer tussen Washington en Moskou, en draagt alleen de gewoonte nog de terughoudendheid.

Oekraïne — drie dagen geen langeafstandsaanvallen op Kyiv en Moskou

Sinds februari is er geen Amerikaanse gezant meer in Moskou geweest. Het diplomatieke spoor naar een einde van de oorlog liep vast toen de oorlog met Iran de Amerikaanse aandacht opslokte, en het contact dat overbleef verliep eind augustus via een ander kanaal: CIA-directeur John Ratcliffe vloog op 25 augustus openlijk naar Moskou en sprak daar zijn collega's van de inlichtingendiensten, niet Poetin.

Op zaterdag 5 september landden de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner in Moskou. Ze werden bij aankomst opgewacht door Kirill Dmitrijev, directeur van het Russische staatsinvesteringsfonds RDIF en de belangrijkste onderhandelaar van het Kremlin. President Trump had een dag eerder gezegd dat het bezoek ging over een voorstel om de oorlog te beëindigen. En er kwam iets tastbaars mee: Oekraïne en Rusland spraken af de langeafstandsaanvallen op Kyiv en Moskou drie dagen stil te leggen om de reis mogelijk te maken. President Zelensky zei na een gesprek met de twee gezanten dat Oekraïne zich er tot het einde van 7 september aan houdt; Poetin bevestigde na zijn ontmoeting met hen dat hij de Russische strijdkrachten opdracht heeft gegeven de aanvallen op Kyiv vanaf middernacht drie dagen te staken, en merkte op dat de Oekraïense aanvallen op Rusland tijdens het bezoek al waren afgenomen. De delegatie werd op 6 september in Kyiv verwacht.

Wat verandert er dan? Dit is de eerste wederzijdse, controleerbare en in tijd begrensde daad die deze oorlog aan diplomatie heeft opgeleverd. Maar let precies op wat er is afgesproken: twee hoofdsteden, en alleen langeafstandsaanvallen. Dat is de smalst denkbare vertrouwensmaatregel, en tegelijk de goedkoopste voor beide partijen. Want er lag ook een bredere. Oekraïense brigades kregen op 4 september de opdracht om vanaf middernacht een staakt-het-vuren langs het hele front aan te houden, tot en met 8 september. Kyiv stelde dat voor; Poetin bevestigde in het gesprek met Witkoff en Kushner dat het voorstel er lag en dat Rusland er niet mee akkoord ging. Dat is de meest onthullende gebeurtenis van de dag, want het is een keuze en geen onderhandelingspositie. Oekraïne was bereid vier dagen lang over de volle linie het vuren te staken terwijl de Amerikanen in de kamer zaten. Rusland was dat niet — maar accepteerde wel de pauze rond de hoofdsteden. Een pauze boven Moskou en Kyiv beschermt het beeld van het gesprek. Een pauze aan het front zou het offensief onderbreken dat Moskou zijn eigen publiek voor de Doema-verkiezingen als succesvol verkoopt, en zou toegeven dat het front met een afspraak stil te leggen is. Beide partijen kozen het bestand dat bij hun verhaal past. Bronnen dicht bij het Kremlin lieten Bloomberg intussen weten dat de verwachtingen van het bezoek "extreem laag" zijn, omdat Poetin de oorlog alleen wil beëindigen op zijn eigen, steeds hardere voorwaarden.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor inwoners van Kyiv betekent dit drie nachten zonder luchtalarm, wat na maanden van zware aanvallen op de energievoorziening geen kleinigheid is. Voor de vraag of er een einde aan de oorlog komt, betekent het minder dan het lijkt. Waar je de komende dagen op moet letten is niet of er gepraat wordt, maar of het bestand na 7 september wordt verlengd en of het van de hoofdsteden naar het front opschuift. Gebeurt geen van beide, dan was dit een reisregeling en geen wapenstilstand.

Kernwapens — waarom de drempel standhoudt

New START is verlopen en er is niets voor in de plaats gekomen. Tussen Washington en Moskou bestaat op dit moment geen enkel verdrag dat kernwapens beperkt, inspecties regelt of aantallen vastlegt. Poetin heeft in de loop van deze oorlog meermalen naar kernwapens verwezen, en toen de CIA-directeur eind augustus onaangekondigd naar Moskou vloog, speculeerde onder meer Bloomberg dat het bezoek daarover ging — over aanwijzingen dat Rusland tactische kernwapens in Oekraïne overwoog.

Het waarschijnlijke antwoord is nee, en de reden waarom is belangrijker dan de vraag. De Russische inlichtingendienst hoeft niet te horen hoe de Verenigde Staten zouden reageren; die redenering ligt voor de hand en is in Moskou net zo goed bekend als in Washington. Sinds 1945 heeft geen enkel land de drempel overschreden, ongeacht de kracht van het wapen, en de Verenigde Staten waren bereid oorlogen te verliezen in plaats van hem te overschrijden. Dat komt doordat de eerste overschrijding elke volgende toestaat. Wie hem overschrijdt, moet daarom niet alleen op een Amerikaanse reactie rekenen, mogelijk met zwaardere wapens om te laten zien dat er een prijs aan hangt, maar ook op de mogelijkheid dat een ander land met tactische kernwapens, zoals Frankrijk, ingrijpt om de afschrikking voor iedereen te herstellen. En daaronder ligt nog een vraag die zelden hardop wordt gesteld: als Poetin het bevel geeft, wordt het dan opgevolgd?

Wat verandert er dan? Feitelijk niets, want dit is een redenering en geen gebeurtenis. Maar ze legt wel bloot waar de terughoudendheid tegenwoordig op rust. Niet op een verdrag, want dat is er niet meer. Niet op inspecties, want die zijn er niet meer. Wat de drempel overeind houdt is de verwachting van reacties van derden en de onzekerheid van een bevelsketen: een dragende constructie zonder enige geschreven specificatie. Dat is precies waarom het wegvallen van New START niet meteen zichtbaar wordt. Een gewoonte gaat langer mee dan een verdrag, en breekt vervolgens in één keer.

Wat dit betekent in de praktijk: Het is verstandig om zowel de geruchten over Russisch kernwapengebruik als de geruststellingen daarover met dezelfde terughoudendheid te lezen. De feitelijke bescherming is geen document dat iemand kan tonen, maar een reeks verwachtingen die alleen bestaan zolang iedereen ze deelt. Dat maakt de belangrijkste bewaker van die drempel niet de diplomatie maar het gewone functioneren van staten — en het maakt elk moment waarop de bevelsketen in Moskou onduidelijk wordt, tot een veiligheidskwestie voor Europa.

Verder in het kort

Moskou: Kirill Dmitrijev haalde de Amerikaanse gezanten persoonlijk op bij aankomst. Hij leidt het Russische staatsinvesteringsfonds RDIF en is de onderhandelaar die het Kremlin inzet wanneer het gesprek over economische betrekkingen gaat, niet over grondgebied. Wie er staat te wachten, zegt iets over wat er op tafel moet komen.

Kyiv: Oekraïense brigades kregen op 4 september de opdracht om vanaf middernacht tot en met 8 september langs het hele front het vuren te staken, nog voordat er een akkoord lag. Rusland ging er niet in mee, en er was bij het opmaken van deze briefing geen formele afspraak. Kyiv leverde daarmee eenzijdig het bewijs dat het bereid is te stoppen.

Het Kremlin: Bronnen dicht bij het Kremlin zeiden tegen Bloomberg dat de verwachtingen van het bezoek extreem laag zijn, omdat Poetin de oorlog alleen wil beëindigen op voorwaarden die steeds harder worden. Dat is de tegenhanger van het bestand: het Kremlin laat de gebaren toe en verlaagt tegelijk publiekelijk de inzet.