Liggen er Amerikaanse kernwapens in Nederland?
Officieel bevestigt niemand het. Toch weet vrijwel iedereen het antwoord — en dat zit vernuftiger in elkaar dan het lijkt.
Het is een van de merkwaardigste publieke geheimen van Nederland: de vraag of er kernwapens op Nederlandse bodem liggen, wordt door de regering al zestig jaar beantwoord met "daarover doen wij geen mededelingen". Wat weten we wél — en waarom die geheimzinnigheid?
Wat is officieel — en wat niet?
Twee dingen zijn gewoon officieel: Nederland heeft binnen de NAVO een kernwapentaak (dat schrijft het kabinet zelf aan de Kamer), en die taak wordt uitgevoerd door één squadron gevechtsvliegtuigen op vliegbasis Volkel — sinds 1 juni 2024 de F-35, die de rol van de F-16 overnam. Wat nooit officieel bevestigd of ontkend wordt, is de aanwezigheid van de wapens zelf. Maar de aanwijzingen zijn overweldigend: oud-premiers Lubbers en Van Agt bevestigden in 2013 openlijk dat er Amerikaanse B61-kernbommen op Volkel liggen (Lubbers noemde er 22), een conceptrapport van de NAVO-parlementariërs lekte in 2019 met Volkel als locatie, en onderzoekscollectief Bellingcat vond in 2021 zelfs de bunkernummers terug in online studiekaartjes van Amerikaanse militairen. Onafhankelijke experts schatten dat er zo'n honderd Amerikaanse B61-bommen in Europa liggen, verdeeld over vijf landen: België, Duitsland, Italië, Turkije en Nederland.
Hoe werkt de constructie?
Dit heet "nuclear sharing", geregeld in een overeenkomst die teruggaat tot 1959. De wapens blijven Amerikaans eigendom en onder Amerikaanse bewaking; alleen de Amerikaanse president kan vrijgave bevelen. Nederland levert de basis, de vliegtuigen en de piloten die het wapen in het uiterste geval zouden afwerpen. Beide sleutels zijn nodig — vandaar dat het formeel geen "Nederlandse kernwapens" zijn, en Nederland volgens de gangbare lezing binnen het non-proliferatieverdrag blijft. Critici bestrijden precies dat laatste. De wapens worden intussen gemoderniseerd naar de preciezere B61-12.
Waarom de geheimzinnigheid?
Het "bevestigen noch ontkennen" is bondgenootschappelijk beleid, met een afschrikkingslogica: onzekerheid over wat waar ligt, bemoeilijkt de planning van een tegenstander (waarom dat telt: zie afschrikking). Maar er zit ook een binnenlandse kant aan: wat nooit bevestigd is, hoeft ook nooit ten volle verdedigd te worden in het parlement. Die spanning tussen geheimhouding en democratische controle ís het eigenlijke Nederlandse kernwapendebat.
Wat betekent dit voor Nederland?
Volkel maakt Nederland mede-drager van de nucleaire afschrikking van de NAVO — met de bescherming én het doelwitrisico dat daarbij hoort. Nu de wapenbeheersing wereldwijd afbrokkelt en over herstationering elders in Europa openlijk wordt gespeculeerd, is de kans klein dat deze taak kleiner wordt. De vraag die elke Nederlander zichzelf kan stellen, is dezelfde als die van het bondgenootschap: voel je je er veiliger door, of juist niet?
Laatst bijgewerkt: juli 2026