Briefing 13 juli 2026 — Iraanse vergelding reikt tot Jordanië

Achtergrond — de lopende trends

Iran — Hormuz: de VS voerde in zes nachten vijf aanvalsrondes uit op Iraanse doelen; Iran blijft schepen aanvallen en heeft elk compromisvoorstel over de zeestraat verworpen.

Azië — alliantievorming: nu de VS zich terugtrekt uit het oostelijk halfrond, bouwen Japan, Australië, Indonesië en Vietnam in hoog tempo aan onderlinge defensiebanden.

Oekraïne — diplomatie: Erdoğan probeert een week na de NAVO-top de vredesonderhandelingen over Oekraïne nieuw leven in te blazen.

Venezuela — na Maduro: Washington bepaalt in de praktijk het bestuur en de geldstromen van het land.

VS–Iran — vergelding tot in Jordanië, dreiglijst voor Europa

De uitwisseling tussen de VS en Iran draait op volle toeren: in de nacht van zondag op maandag voerde het Amerikaanse leger zijn vijfde aanvalsronde in zes nachten uit. Het ging om tientallen doelen, voor het eerst ook met zelfmoord-zeedrones naast gevechtsvliegtuigen en oorlogsschepen. De Iraanse vergelding kreeg een nieuwe, zorgwekkende reikwijdte: de Revolutionaire Garde meldde treffers op raketdepots en brandstofopslag in Jordanië, tot dusver buiten het strijdtoneel.

Ook Europa komt nadrukkelijker in het Iraanse vizier. Het Teheraanse stadsblad Hamshahri (eigendom van de gemeente, betrouwbaar regimegetrouw) publiceerde een "wraaklijst" met dertien gezichten in het vizier: naast Trump, Netanyahu en Amerikaanse en Israëlische topfunctionarissen ook de Britse premier Starmer, de Franse president Macron, de Duitse bondskanselier Merz en de Italiaanse premier Meloni. Zulke lijsten hebben geen formele status, en precies dat is hun functie: dreigen met ontkenbaarheid.

Intussen gaan de onderhandelingen door, tot zichtbare frustratie van Trump: "Alles was gisteren afgesproken, en dan verlaten ze de kamer en bellen ze terug: we moeten nog een paar dingen aanpassen." De olieprijs steeg maandagochtend met vier procent, al blijft de structurele reactie van de markt opvallend gematigd.

Wat dit betekent in de praktijk: De politieke geografie van dit conflict wordt elke week breder — Golfstaten, Jordanië, nu ook Europese leiders op een dreiglijst. Voor Europa is de vraag niet meer óf het partij is, maar hoe het zijn betrokkenheid (escortes, mijnruiming, sancties) beschermt tegen Iraanse tegenacties, van cyberaanvallen tot aanslagen.

Azië — India kiest partij

Terwijl de aandacht op Hormuz gericht is, voltrekt zich in Azië een verschuiving die op termijn zwaarder weegt. India en Nieuw-Zeeland sloten dit weekend een strategisch partnerschap met achttien akkoorden over defensie, veiligheid en maritieme samenwerking, het eerste bezoek van een Indiase premier aan het land in veertig jaar. Het was het sluitstuk van Modi's toer door de regio, na bezoeken aan Indonesië en Australië, en het volgde op de Japans-Indiase defensieafspraken van begin juli. En het Israëlische Rafael onderhandelt over een productielijn voor Iron Dome-onderscheppers in India.

Het patroon is onmiskenbaar: nu de VS zijn rol in het oostelijk halfrond afbouwt, bouwen de Aziatische democratieën een eigen netwerk, en India, traditioneel wars van allianties, doet daar nu volop aan mee. Geopolitieke analisten wijzen op de potentie: een blok van India, Japan, Australië, Indonesië, Nieuw-Zeeland en Vietnam vormt economisch een tegenwicht én maritiem een barrière die China's toegang tot de oceanen kan beperken, met Indonesië op de cruciale zeestraten.

Zover is het nog lang niet; het netwerk bestaat vooralsnog uit bilaterale akkoorden, geen bondgenootschap. Maar de richting is duidelijk, en Beijing kan het zich niet veroorloven die te negeren.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor het eerst ontstaat er in Azië een machtsstructuur die China kan indammen zónder dat de VS de hoofdrol speelt. Dat verandert ook de Europese rekensom: een VS dat in Azië wordt ontlast, heeft minder excuus om Europa te verwaarlozen, maar ook minder reden om er te blijven.

Japan — eerste inlichtingendienst sinds de oorlog

Onderdeel van diezelfde Aziatische verschuiving: Japan bouwt voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een gecentraliseerde inlichtingendienst, en vroeg daarvoor achter de schermen advies aan de VS, Australië en Duitsland, meldt de New York Times.

De aanleiding is pijnlijk concreet: tientallen Russische spionnen bleken de afgelopen jaren vanuit Japan te opereren om wapencomponenten voor Rusland in te kopen en sancties te omzeilen, en het gefragmenteerde Japanse systeem, waarin defensie, diplomatie en politie hun informatie nauwelijks delen, zag het te laat. Kenners noemen de Japanse inlichtingencapaciteit al decennia de zwakste schakel van een land dat verder in hoog tempo zijn leger normaliseert.

De stap past in een breder patroon onder premier Takaichi: een land dat zijn naoorlogse terughoudendheid definitief aflegt, midden in een verhardende rivaliteit met China, dat vorige week nog een onderzeebootraket over de Stille Oceaan testte en zijn sanctielijst tegen Japanse bedrijven verdubbelde.

Wat dit betekent in de praktijk: Een Japan met eigen ogen en oren is een sterkere maar ook zelfstandigere westerse partner. Voor Rusland sluit een belangrijke ontwijkingsroute voor sanctie-omzeiling; voor Europa is het een herinnering dat inlichtingensamenwerking, niet alleen wapens, de ruggengraat van veiligheid is.

Verder in het kort

Oekraïne: President Erdoğan voert gesprekken met westerse leiders om de vredesonderhandelingen over Oekraïne te hernieuwen, een week na de NAVO-top in Ankara; westerse bondgenoten zeggen intussen meer luchtverdedigingssteun voor Oekraïne toe.

Venezuela: Volgens de New York Times bestuurt de Amerikaanse minister Rubio Venezuela feitelijk vanuit Washington: zijn team beheert de exportinkomsten en stemt benoemingen af met waarnemend president Rodríguez.

Libanon: Israël bereidt de overdracht van twee "pilotzones" in Zuid-Libanon aan het Libanese leger voor, de eerste concrete stap in het ontwapeningsakkoord; de Israëlische parlementsverkiezingen zijn vastgesteld op 27 oktober.

EU/Israël: Oud-eurocommissarissen waarschuwen dat de EU haar eigen handelsregels schendt door importen uit illegale Israëlische nederzettingen toe te laten; de ministers van Buitenlandse Zaken staan onder druk om te kiezen tussen een verbod, prohibitieve heffingen of een vergunningstelsel.

Polen: In Polen riep president Nawrocki op tot een verbod op de vlag van het Oekraïense Opstandelingenleger (UPA); de Volyn-kwestie blijft de Pools-Oekraïense relatie belasten.

Libië: De legerleiders van Oost- en West-Libië spraken in Sirte af een gezamenlijke militaire oefening te houden, de concreetste eenwordingsstap in jaren.

Qatar: De voormalige emir van Qatar, sjeik Hamad bin Khalifa Al Thani, overleed op 74-jarige leeftijd.