Waarom willen landen van de dollar af?
De dollar is het besturingssysteem van de wereldeconomie — en juist daarom willen steeds meer landen eraf. Lukt dat ook?
Bijna zestig procent van de valutareserves van centrale banken staat in dollars, en ruim tachtig procent van alle valutatransacties heeft de dollar aan één kant. Die dominantie geeft Amerika een uniek voorrecht — en precies daarom proberen steeds meer landen eronderuit te komen. Dat streven heet de-dollarisering.
Waarom is de dollar zo dominant?
Netwerkeffect: iedereen gebruikt de dollar omdat iedereen de dollar gebruikt. Olie en grondstoffen worden in dollars geprijsd, internationale leningen in dollars afgesloten, en in crisistijd vluchten beleggers júist naar de dollar. Voor de VS betekent dit goedkoop lenen en — belangrijker — een machtswapen: wie de dollar beheerst, beheerst het betalingsverkeer. Sancties en het bevriezen van tegoeden werken alleen zo hard omdat vrijwel elke internationale betaling ergens langs het Amerikaanse systeem komt.
Waarom willen landen eraf?
Om precies die reden. Rusland zag honderden miljarden aan reserves bevroren worden; China, Iran en anderen trokken de conclusie dat dollarafhankelijkheid een strategische kwetsbaarheid is. Dus bouwen ze alternatieven: handel afrekenen in eigen munten, betaalsystemen buiten het westerse om, en vooral — goud. Dáár zit de echte beweging: centrale banken (China voorop) kopen al jaren recordhoeveelheden goud, dat inmiddels ongeveer een kwart van de totale reserves uitmaakt en sinds 2024 het op één na grootste reserveactivum is. Tel je goud mee, dan is het dollaraandeel in de totale reserves gedaald tot richting de veertig procent. De-dollarisering verloopt dus minder via andere múnten dan via edelmetaal dat niemand kan bevriezen.
Gaat het lukken?
Langzaam, en waarschijnlijk nooit helemaal. De euro blijft steken rond een vijfde van de reserves (een munt zonder één gezamenlijke kapitaalmarkt), de Chinese renminbi rond een schamele twee procent (wie vertrouwt zijn reserves toe aan een munt met kapitaalcontroles?). Zelfs binnen BRICS blijft een gezamenlijke munt retoriek — mede doordat Washington dreigt met strafheffingen voor wie eraan begint. De trend is wel echt: het dollaraandeel in de valutareserves daalde in twintig jaar met ruim tien procentpunt. Geen onttroning dus, maar erosie.
Wat betekent dit voor Nederland?
Twee dingen. Hoe minder de wereld aan de dollar hangt, hoe botter het westerse sanctiewapen wordt — en dat is een instrument waar ook het Nederlandse veiligheidsbeleid op leunt. En als exportland met grote pensioenvermogens is Nederland gevoelig voor het bijbehorende gerommel in wisselkoersen: de dollar beleefde in 2025 zijn zwakste jaar in decennia. Het einde van de dollar hoef je niet te verwachten; een woeliger tussenfase wél.
Laatst bijgewerkt: juli 2026