Wat was New START — en waarom is er nu geen wapenbeheersing meer?
Voor het eerst in ruim een halve eeuw is er geen enkel verdrag meer dat de Amerikaanse en Russische kernarsenalen begrenst. Hoe kwam het zover?
In februari 2026 gebeurde er iets dat nauwelijks voorpagina's haalde maar historici zullen markeren: het laatste wapenbeheersingsverdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland liep af. Voor het eerst sinds het begin van de jaren zeventig is er géén verdrag meer dat de twee grootste kernarsenalen ter wereld begrenst.
Wat was New START?
Het verdrag (getekend 2010, in werking 2011) was de laatste telg van een familie die in de Koude Oorlog begon: afspraken waarmee Washington en Moskou elkaars strategische kernwapens aftopten. New START begrensde beide landen op 1.550 ingezette strategische kernkoppen en 700 lanceersystemen — en minstens zo belangrijk: het regelde verificatie. Wederzijdse inspecties, datauitwisseling, notificaties bij verplaatsingen. De echte waarde zat niet in de aantallen maar in de voorspelbaarheid: beide kanten wísten wat de ander had.
Hoe stierf het?
In etappes. De bredere architectuur brokkelde al af (het INF-verdrag over middellangeafstandsraketten sneuvelde in 2019). New START werd in 2021 nog met vijf jaar verlengd — de maximale termijn — maar Rusland schortte zijn deelname in 2023 op als drukmiddel in de Oekraïne-oorlog, waarna inspecties stilvielen. Onderhandelingen over een opvolger kwamen nooit van de grond: de relatie was te vergiftigd, en de wereld te veranderd — China's groeiende arsenaal valt buiten elke bilaterale telling, en Washington wil geen plafond dat Beijing vrijuit laat. Op 5 februari 2026 verliep het verdrag geruisloos.
Waarom is dat erger dan het klinkt?
Niet omdat er morgen meer bommen zijn — arsenalen groeien traag. Het verlies zit in drie stillere dingen. Zicht: zonder inspecties en data moeten beide kanten aannames doen, en militaire planners nemen bij twijfel het slechtste scenario. Rem: zonder plafond is elke uitbreiding legaal, en de eerste tekenen van een nieuwe wapenwedloop — nieuwe systemen, nucleaire oefeningen, herstationeringen — zijn er al. Norm: een halve eeuw lang was het uitgangspunt dat kernmachten hun rivaliteit begrenzen; dat uitgangspunt is nu weg, precies terwijl afschrikking weer het hart van de Europese veiligheid vormt en de non-proliferatiearchitectuur onder druk staat.
Wat betekent dit voor Nederland?
Nederland leeft onder de nucleaire paraplu van precies de arsenalen die nu onbegrensd zijn, en draagt via Volkel zelf een stukje van de afschrikking. Een wereld zonder wapenbeheersing is niet per se een wereld vóór een oorlog — maar wel een met minder zicht, minder remmen en meer ruimte voor misverstanden. Let daarom op elk bericht over hervatte gesprekken, hoe klein ook: in dit dossier is praten zelf al het nieuws.
Laatst bijgewerkt: juli 2026