Waarom is ASML het belangrijkste bedrijf van Nederland?
Eén fabriek in Veldhoven maakt de machines waar de hele digitale wereld op draait — en staat daardoor midden in de handelsoorlog tussen de VS en China.
Het waardevolste beursbedrijf van Europa staat niet in Parijs of Frankfurt, maar in Veldhoven. ASML maakt machines die verder van de meeste mensen af staan dan bijna elk ander product — en waar tegelijk vrijwel elk ander product van afhangt. Wie ASML begrijpt, begrijpt waarom een Brabants bedrijf een hoofdrol speelt in de grootste machtsstrijd van deze eeuw.
Wat maakt ASML?
ASML bouwt lithografiemachines: apparaten die met licht flinterdunne patronen op siliciumschijfjes "printen", de eerste en meest bepalende stap in het maken van computerchips. Het kroonjuweel is de EUV-machine (extreem ultraviolet licht), een apparaat zo complex dat ASML de enige ter wereld is die het kan bouwen — honderden tonnen zwaar, honderdduizenden onderdelen, een prijskaartje dat richting de 400 miljoen dollar per stuk loopt. Zonder EUV geen geavanceerde chips; zonder geavanceerde chips geen kunstmatige intelligentie, geen moderne smartphones, geen datacenters. ASML zit dus op het smalste punt van de hele digitale economie: een echt chokepoint, maar dan van technologie in plaats van geografie.
Waarom is dat geopolitiek?
Omdat wie de chipmachines beheerst, bepaalt wie de chips van de toekomst maakt. De VS willen voorkomen dat China de modernste halfgeleiders kan produceren — cruciaal voor zowel AI als wapensystemen — en ASML is daarvoor de sleutel. Het resultaat is een getrapt exportregime: EUV-machines heeft ASML nóóit aan China mogen leveren, en sinds 2024 vallen ook de geavanceerdste DUV-machines (de op een na beste technologie) onder Nederlandse vergunningsplicht. China was jarenlang goed voor een enorm deel van de omzet — ongeveer een derde in 2025 — en dat aandeel daalt nu richting twintig procent doordat de beperkingen bijten. Een Amerikaans wetsvoorstel (de "MATCH Act") wil zelfs de laatste DUV-verkopen én het onderhoud van bestaande machines in China verbieden. Zie ook: de chipoorlog.
De Nederlandse spagaat
Hier wordt het voor Den Haag ongemakkelijk. De exportregels worden in belangrijke mate in Washington bedacht, maar Nederland moet ze uitvoeren — en draagt de economische pijn als China terugslaat of zijn eigen machines gaat bouwen. Nederland balanceert dus tussen bondgenootschappelijke druk van de VS, een gigantisch commercieel belang, en het risico dat te harde beperkingen China juist aansporen om ASML op termijn overbodig te maken. Het is de scherpste illustratie van een bredere Europese vraag: wat doe je als je belangrijkste bedrijf tegelijk je grootste geopolitieke kwetsbaarheid is?
Wat betekent dit voor Nederland?
ASML is niet alleen goed voor banen en belastinginkomsten; het geeft Nederland een zeldzaam stuk strategische macht — en een even zeldzame kwetsbaarheid. Elke aanscherping van de exportregels raakt direct de Nederlandse economie, en elke escalatie tussen Washington en Beijing loopt via Veldhoven. Als je in het nieuws leest over "chipsancties", weet dan: het gaat zelden om een abstracte handelskwestie, en bijna altijd mede over het belangrijkste bedrijf van Nederland.
Laatst bijgewerkt: juli 2026