Briefing 2 augustus 2026 — Akkoord over Hormuz aangekondigd en meteen tegengesproken

Achtergrond — de lopende trends

Iran — de strijd om de zeestraat: Teheran bepaalt sinds juni met geweld wie er door de Straat van Hormuz vaart, en elke onderhandelingsronde is daar tot nu toe op stukgelopen.

Iran — het regime is verdeeld: diplomaten willen een akkoord, de Revolutionaire Garde wil de controle houden, en de Garde bepaalt op dit moment het beleid.

Oekraïne — de havens liggen dicht: Odesa ontvangt sinds eind juli geen schepen meer omdat verzekeraars zich hebben teruggetrokken, terwijl Oekraïne op zijn beurt de Russische export lamlegt.

Rusland — de oorlog komt thuis: droneaanvallen op raffinaderijen, distributiecentra en havens brengen de kosten van de oorlog steeds dichter bij het Russische machtscentrum.

Een akkoord over Hormuz, dat twee kanten op wordt uitgelegd

De Straat van Hormuz is sinds juni het hart van deze oorlog. Iran laat er schepen door die het goedkeurt en beschiet schepen die een andere route kiezen. Elke onderhandelingsronde sindsdien liep vast op dezelfde vraag: niet óf de zeestraat opengaat, maar wie bepaalt wie erdoor mag. Op 31 juli leek het nog de andere kant op te gaan, met berichten dat Washington en Israël grootschalige aanvallen op de Iraanse energie-installaties overwogen.

Op 1 augustus zei president Trump dat hij die geplande aanvallen had afgeblazen. De reden: Iran en landen in de regio hadden hem laten weten dat ze het eens waren over de contouren van een akkoord, dat volgens hem een "onmiddellijke, volledige en totale opening" van de zeestraat inhoudt en "een einde aan Irans nucleaire dreiging". Een dag later meldde de Wall Street Journal dat Qatarese bemiddelaars Teheran een nieuw voorstel hadden voorgelegd, waarop Iraanse diplomaten "positief" reageerden. Israëlische media schreven dat minister van Buitenlandse Zaken Araghchi akkoord was met een Amerikaans-Qatarese constructie waarbij schepen de Golf binnenvaren via Iraanse wateren en verlaten via Omaanse. Diezelfde 2 augustus verklaarde de woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken echter dat de route in het voorstel noch de huidige Iraanse vaargeul is, noch de zuidelijke route langs Oman, en dat het voorstel "niets te maken heeft" met het openen van de zeestraat.

Die tegenspraak is geen verwarring maar informatie. Amerikaanse analisten die het Iraanse besluitvormingsproces volgen, zien twee kampen: onderhandelaars rond Araghchi die bereid zijn te schuiven met de mate van Iraanse controle, en de factie rond de commandant van de Revolutionaire Garde, die op dit moment het beleid domineert en niets zal accepteren wat die controle wezenlijk verkleint. Belangrijker nog is wat er ín de gemelde voorwaarden zit. Een regeling waarin Iran het inkomende verkeer regelt, laat Teheran nog altijd bepalen welke schepen de Golf binnenkomen. Iraanse functionarissen hebben herhaaldelijk gezegd dat ze "vijandige" schepen willen weren, inclusief Amerikaanse marineschepen. Op 29 juli zei een Iraanse functionaris tegen Reuters dat Iran de "gehele inkomende route" moet beheersen en een deel van de uitgaande. Dat ligt dicht bij het voorstel dat nu op tafel ligt.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor wie de olieprijs en de verzekeringspremies volgt, is de vraag niet of er een akkoord is maar wat voor akkoord. Een echte heropening betekent dat verzekeraars weer oorlogsrisicodekking afgeven en dat schepen zonder toestemming van Teheran kunnen varen. Een beheerde heropening betekent dat Iran de schok op elk moment opnieuw kan opleggen, en dan blijven de premies hoog ook als het aantal doorvaarten herstelt. Let dus niet op het aantal schepen maar op de verzekeringsmarkt: die prijst de kans op herhaling, en die kans is wat Nederlandse brandstofprijzen en de inflatiecijfers waarop de ECB stuurt de komende maanden bepaalt. Er is bovendien een tweede regel bijgekomen die het lezen waard is. De woordvoerder van de Iraanse landmacht zei op 2 augustus dat Iran het eerdere staakt-het-vuren "ten volle heeft benut" om materieel te importeren, beschadigde systemen te herstellen en nieuwe te bouwen. Dat was bedoeld om hardliners in het parlement gerust te stellen, maar het is tegelijk het scherpste argument tegen elk volgend bestand, inclusief dit.

Een bom in het centrum van Moskou, mogelijk gericht op de bevelhebber van de luchtmacht

De oorlog is de afgelopen maand steeds verder Rusland binnengedrongen: raffinaderijen op 1.500 kilometer van het front, distributiecentra van de grootste webwinkel van het land, havens aan de Zwarte Zee. Wat tot nu toe uitbleef, was geweld tegen personen in het machtscentrum zelf.

Op 1 augustus ontplofte in een restaurant in het centrum van Moskou een geïmproviseerd explosief. Volgens Russische autoriteiten kwamen de vrouw die het explosief naar binnen zou hebben gebracht, verpakt als cadeau, een beveiliger en een gast om het leven; 21 mensen raakten gewond. Een aan de Russische politie gelieerd medium meldde later dat twee gewonden in het ziekenhuis overleden, waarmee het dodental op vijf komt. Meerdere onafhankelijke en aan het Kremlin gelieerde Russische bronnen schrijven dat het om een aanslag kan gaan op kolonel-generaal Alexander Tsjajko, sinds mei 2026 bevelhebber van de Russische luchtmacht, die er zijn 55e verjaardag en zijn benoeming vierde. Of hij is omgekomen of gewond geraakt, was op het moment van schrijven onbekend. De Russische krant Kommersant meldde dat het besloten feest zwaar bewaakt werd en dat leden van de Federale Beschermingsdienst aanwezig waren, maar niet in dienst. Volgens een ingewijde waren hoge functionarissen van de veiligheidsdienst FSB, Doema-afgevaardigden en generaals van het ministerie van Defensie aanwezig. Er is geen dader bekend en de Russische overheid heeft niemand aangewezen.

Twee dingen maken dit meer dan een incident. Ten eerste is de luchtmacht precies het onderdeel dat de glijbommencampagne uitvoert die de Russische opmars rond Kostjantynivka mogelijk maakt. De bevelhebber ervan is een doelwit met een militaire logica, wie er ook achter zit. Ten tweede: een bom die doordringt tot een besloten bijeenkomst van de Russische veiligheidselite, mét beschermingsdienst ter plaatse, is een falen in het centrum en niet aan de rand.

Wat dit betekent in de praktijk: Zolang de dader onbekend is, is dit vooral een signaal over kwetsbaarheid, niet over Oekraïense capaciteit. Maar het raakt aan iets waar Europese regeringen wél rekening mee moeten houden. Een Russische leiding die zich onveilig voelt in eigen hoofdstad, reageert doorgaans met meer repressie en minder bereidheid tot onderhandelen, niet met meer. En als de aanslag Oekraïens blijkt, verlegt dat de norm in beide richtingen: Rusland heeft al eerder aanslagen op Oekraïense functionarissen uitgevoerd, en een escalatie in gerichte liquidaties treft ook bondgenoten die Oekraïense operaties faciliteren. Dat is precies het soort risico waarvoor de Nederlandse en Belgische inlichtingendiensten al twee jaar waarschuwen bij sabotage op eigen grondgebied.

Rusland bouwt een wapen voor precies het gat in de Oekraïense verdediging

Oekraïne haalt de goedkope, langzame Russische aanvalsdrones grotendeels neer en de dure ballistische raketten vrijwel niet. Dat is al maanden het bekende beeld, en Rusland heeft in juli al meer raketten en minder drones ingezet om dat verschil uit te buiten. Er blijkt nu ook een derde categorie te bestaan.

De Oekraïense presidentieel gemachtigde voor sanctiebeleid Vladyslav Vlasjoek zei op 31 juli tegen Bloomberg dat 80 procent van de recente Russische aanvallen op de havens rond Odesa is uitgevoerd met de Banderol, een straalaangedreven zweefbom. Het wapen is ontworpen om precies het gat te vullen tussen de trage Shahed-drones en de snellere, nauwkeurigere Kh-101-kruisraketten: het draagt een springlading van 150 kilo, groter dan die van een Shahed, en vliegt sneller dan de Oekraïense onderscheppingsdrones. Het bereik is beperkt tot enkele honderden kilometers, dus de aanvallen op Odesa worden vanuit bezet Krim uitgevoerd. Daarnaast zet Rusland de Geran-4 Seeker in tegen haven- en spoorinfrastructuur.

Wat er verandert, is dat het Oekraïense verdedigingsprobleem niet langer een kwestie van voorraden is maar van categorieën. Tegen drones heeft Oekraïne goedkope onderscheppers, tegen raketten dure. De Banderol valt tussen beide systemen in en is bovendien gericht op het ene doelwit waarvoor Oekraïne geen alternatief heeft: de havens van Odesa, waar in juni nog ongeveer 60 procent van de Oekraïense export in waarde doorheen ging en waar sinds 22 juli geen schip meer is binnengelopen.

Wat dit betekent in de praktijk: Dit is een graanverhaal, niet alleen een wapenverhaal. Oekraïense tarwe en zonnebloemolie gaan vrijwel volledig via drie havens in de regio Odesa, en die zijn dicht. Tegelijk ligt de Russische graanexport onder druk door Oekraïense aanvallen op de Zwarte Zee-terminals, is de Amerikaanse tarweoogst de laagste in 54 jaar en hebben hitte en droogte de Europese en Canadese oogsten geschaad. Voor Nederland zit het effect niet in de schappen maar in de prijzen, en voor tarwe-importerende landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten in de politieke stabiliteit. Elk wapen dat de heropening van Odesa verder wegduwt, is dus ook een factor in de voedselprijzen van landen die met deze oorlog niets te maken hebben.

Verder in het kort

Rusland: Oekraïense troepen raakten de afgelopen dagen meerdere olieraffinaderijen, een basis voor strategische bommenwerpers en opnieuw een distributiecentrum van webwinkel Wildberries. Rusland vuurde in de nacht 133 drones af; geen van beide partijen boekte op 2 augustus bevestigde terreinwinst.

Verenigd Koninkrijk: Ongeveer 53 procent van de Britten leeft in een huishouden dat netto meer van de staat ontvangt dan het afdraagt, tegen zo'n 43 procent in 1979. Vergelijkbaar EU-onderzoek laat zien dat netto-ontvangers in de meeste lidstaten licht in de meerderheid zijn, met Italië als uitschieter op 39,4 procent netto-bijdragers.

Ruimtevaart: SpaceX houdt dinsdag zijn eerste kwartaalpresentatie na de recordbeursgang en de koersval die daarop volgde. Het satellietnetwerk Starlink is de belangrijkste inkomstenbron.