Briefing 20 september 2026 — Xi slaat de Algemene Vergadering over en gaat naar het Witte Huis

Achtergrond — de lopende trends

Multilaterale instellingen — de bijeenkomst verliest aan gewicht: de belangrijkste ontmoetingen worden steeds vaker bilateraal en buiten het gezamenlijke kader georganiseerd.

Kunstmatige intelligentie — regulering zonder regelgever: de bedrijven vragen om toezicht, de twee regeringen die het kunnen leveren weigeren het allebei, om precies dezelfde reden.

Rode Zee — de kust verandert van eigenaar: nu de Houthi's vrijwel de hele Jemenitische westkust beheersen, wordt elke haven aan de overkant van Bab al-Mandab strategisch.

Verenigde Naties — Xi slaat de Algemene Vergadering over en gaat naar het Witte Huis

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is één week per jaar het moment waarop wereldleiders elkaar op één plek treffen. Het echte werk gebeurt al langer in de marge, maar dit jaar verhuist een deel ervan helemaal weg van New York.

De Algemene Beschouwingen beginnen dinsdag 22 september en lopen tot de 28e. De Chinese president Xi Jinping komt niet: hij heeft een beter aanbod. Hij landt woensdag op Joint Base Andrews, waar president Trump hem persoonlijk opwacht, en brengt donderdag de dag door in het Witte Huis met besprekingen en een staatsbanket. Op de agenda staan handel, kunstmatige intelligentie en nationale veiligheid. Zondag bereidden minister van Financiën Scott Bessent en vicepremier He Lifeng die ontmoeting voor. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz blijft eveneens weg, maar om de tegenovergestelde reden: hij is thuis nodig na de deelstaatverkiezingen van zondag in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren.

In New York zelf is de gastheerrol een instrument geworden. Washington verleende visa aan de Iraanse president Masoud Pezeshkian, minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi en "essentieel personeel", zeven maanden na het begin van de oorlog, op voorwaarde dat de delegatie niet gaat winkelen: luxeartikelen en groothandelsketens zijn verboden terrein, omdat het ministerie van Buitenlandse Zaken de Iraanse elite de bijeenkomst niet wil laten gebruiken voor "een luxe winkeluitspatting". De Palestijnse president Mahmoud Abbas kreeg voor het tweede jaar op rij geen visum; de Algemene Vergadering stemde donderdag met 152 tegen 3 om hem per video te laten spreken, en secretaris-generaal António Guterres herinnerde de Verenigde Staten aan hun verplichtingen als gastland. Guterres zelf vertrekt eind dit jaar; acht kandidaten zijn officieel in de race om hem op te volgen, van wie er drie een reële kans hebben, en zijn opvolger erft een organisatie met gekapte budgetten.

De bilaterale agenda eromheen is minstens zo veelzeggend. Trump neemt dinsdag met de zes Golfstaten zijn plan voor de dag na de oorlog met Iran door. Hij heeft een kort onderhoud gepland met de Venezolaanse waarnemend president Delcy Rodríguez — de eerste ontmoeting tussen een Amerikaanse president en een Venezolaanse leider sinds 2015. Bij het diner woensdag zit de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif aan tafel, terwijl de Indiase premier Narendra Modi de Algemene Vergadering voor het tweede jaar overslaat. De Canadese premier Mark Carney is drie dagen in de stad, zonder toespraak en zonder afspraken met de Amerikaanse regering. De olieprijs zakte terug naar 103 dollar op het bericht dat Pezeshkian komt en dat Trump een keerpunt ziet naderen.

Wat dit betekent in de praktijk: Wie wil weten hoe de machtsverhoudingen ervoor staan, moet dit jaar niet naar het spreekgestoelte kijken maar naar de gastenlijst. Een Chinese president die een staatsbanket verkiest boven een multilateraal podium, een Canadese premier die geen enkele Amerikaanse afspraak krijgt, en een Palestijnse president die per videoverbinding moet inbellen — dat zijn drie metingen van dezelfde ontwikkeling. Voor Nederland, dat zijn buitenlandse politiek grotendeels via multilaterale kaders voert, is dat geen detail maar een structureel probleem.

Kunstmatige intelligentie — De laboratoria vragen om een rem, beide regeringen weigeren

De afgelopen twee weken vroegen de bestuurders van vier toonaangevende AI-bedrijven (Anthropic, OpenAI, xAI en Google DeepMind) publiekelijk om het tempo aan de grens van de ontwikkeling te matigen. Het is een ongebruikelijke positie: bedrijven die vragen om beperkingen die hun eigen product raken.

Beide regeringen die zulke beperkingen zouden kunnen opleggen, wezen het af, en met vrijwel hetzelfde argument. President Trump verwierp het idee vanaf een Ierse golfbaan en weet de waarschuwingen aan "negatieve krachten" die dingen voorspellen die niet zullen gebeuren; minister van Financiën Scott Bessent zei het onomwonden: "We kunnen niet pauzeren, want de Chinezen pauzeren niet." Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de oproep tot vertraging "bangmakerij", en staatsmedia schreven dat Amerikaanse bedrijven aanzetten tot een "stille AI-koude oorlog".

Maar Peking remt wel degelijk — alleen op een andere plek in de keten. Sinds juli moeten Chinese chatbots gebruikers na twee uur aansporen te pauzeren en zijn virtuele geliefden verboden voor minderjarigen. Sinds mei moeten AI-agenten een menselijke noodstop hebben, en gelden voor systemen die mensen kunnen mobiliseren extra registratie- en veiligheidseisen. En sinds dinsdag kan de overheid met een nieuwe uitreiswet verhinderen dat werknemers uit de AI-, chip- en biotechsector het land verlaten. China beheerst dus de gebruikers, de toepassingen en nu ook het talent, terwijl het zijn bedrijven aan de technologische grens juist aanjaagt. Washington beheerst op dit moment vrijwel niets: het enige grote instrument, exportcontrole op chips, wijst naar buiten. Het Witte Huis zou wel overwegen om de krachtigste modellen vóór publicatie te laten toetsen.

Wat er gebeurt als niemand remt, werd dit weekend concreet. Dit voorjaar circuleerde binnen de Amerikaanse krijgsmacht een inlichtingenrapport dat een Chinees schip in het Midden-Oosten onderdelen voor een kernwapenprogramma vervoerde. Er stegen gevechtsvliegtuigen op en een gewapend team stond klaar om te enteren, toen functionarissen het rapport nader bekeken: een analist van het Amerikaanse special-operationscommando in de Stille Oceaan had het met behulp van een chatbot opgesteld, en die had de lading verkeerd geïdentificeerd. Eén betrokkene noemde het rapport "volstrekt onjuist" en zei dat het "bijna een oorlog begon". Het Pentagon reageerde niet. Analisten staan onder druk om sneller te produceren, en jongere analisten vertrouwen de machine eerder.

Wat dit betekent in de praktijk: Het argument "wij kunnen niet stoppen omdat zij niet stoppen" is symmetrisch en daarom sluitend: zolang beide partijen het gebruiken, remt niemand. Maar het bijna-incident laat zien dat de eerste rekening niet komt van een model dat te slim wordt, maar van een organisatie die te snel wil zijn. Dat risico is vandaag al aanwezig, in elke militaire en inlichtingendienst die dezelfde druk voelt, en het is met bestaande middelen aan te pakken: procedures, verificatie-eisen, verantwoordelijkheid, zonder dat er een verdrag met Peking voor nodig is.

Hoorn van Afrika — Somaliland biedt Washington een haven tegenover de Houthi's aan

Somaliland verklaarde zich in 1991 onafhankelijk van Somalië en wordt sindsdien door vrijwel niemand erkend; Israël was in december het eerste land dat dat wel deed. De regio ligt aan de Golf van Aden, tegenover Jemen, met de haven van Berbera als belangrijkste bezit.

Deze week was president Abdirahman Mohamed Abdullahi, bijgenaamd Irro, in Washington om Amerikaanse erkenning te bepleiten, waarna hij doorreisde naar New York. Wat hij aanbiedt: toegang tot de haven en de vrije zone van Berbera, mineralen en visserij langs 850 kilometer kust, en mogelijk een militaire basis. Hij opperde ook de luchthaven van Berbera naar Trump te vernoemen.

De timing is het hele verhaal. De Houthi's beheersen sinds 11 september vrijwel de volledige Jemenitische Rode Zee-kust plus het eiland Perim, en daarmee de oostelijke oever van Bab al-Mandab. Een bevriende haven aan de andere kant van diezelfde zeestraat is daardoor in een paar weken veel meer waard geworden. Daar komt bij dat de Amerikaanse marine haar logistiek voor de oorlog met Iran noodgedwongen vanuit Diego Garcia voert, 3.500 kilometer van het strijdtoneel. Berbera zou die afstand aanzienlijk verkleinen.

Alleen is die prijs voor Washington niet zonder gevolgen te betalen. Erkenning van Somaliland betekent een breuk met Mogadishu en met de Afrikaanse Unie, die het principe van onschendbare koloniale grenzen als fundament heeft. Wat hier wordt getest is of een strategische haven op het juiste moment zwaarder weegt dan een diplomatiek beginsel dat dertig jaar heeft standgehouden.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor de scheepvaart zou een Amerikaanse aanwezigheid in Berbera het eerste zichtbare antwoord zijn op de Houthi-controle over de zeestraat — geen escortes uit de verte, maar aanwezigheid ter plaatse. Voor Afrika zou erkenning een precedent zijn waarop elders op het continent onmiddellijk een beroep wordt gedaan, van de Sahel tot de Hoorn. Dat is een hoge prijs voor een haven, en precies daarom is het de afgelopen dertig jaar bij praten gebleven.

Verder in het kort

Taiwan: Anduril-oprichter Palmer Luckey zei zaterdag in een toespraak op een forum van het bureau van de Taiwanese president dat het Amerikaanse wapenpakket van veertien miljard dollar voor Taiwan sinds begin dit jaar vastzit in afwachting van goedkeuring door het Witte Huis, en dat hij de vertraging persoonlijk heeft aangekaart bij Trump, Vance en Rubio. Trump suggereerde na zijn bezoek aan Peking in mei dat het pakket als onderhandelingsmiddel tegenover China kon dienen; Xi komt donderdag op bezoek.

Duitsland en Rusland: Zondag stemden twee Duitse deelstaten en eindigde de drie dagen durende Doemaverkiezing in Rusland. In Mecklenburg-Voor-Pommeren gaf de laatste peiling de SPD 37 procent tegen de AfD 36, in Berlijn Die Linke 23 tegen de CDU 21; de partij van Merz stond in het noorden op zes procent. In Rusland werd ook gestemd in de bezette Oekraïense oblasten, waar stembussen onder gewapend escorte rondgingen; de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken noemde de verkiezing een "farce".

Servië: Vlak voor de vervroegde parlementsverkiezingen van 25 oktober verkocht United Group de laatste kritische Servische media — N1, Nova S, Nova.rs, dagblad Danas en weekblad Radar — aan het Portugese fonds Alpac Capital, volgens onderzoeksplatform OCCRP voor dertig miljoen euro; de leiding werd in augustus vervangen. Alpac kocht in 2022 Euronews met geld dat is herleid tot Hongaars staatskapitaal. President Vučić treedt af als president om premier te worden.

Zwitserland: Op 27 september stemmen de Zwitsers over het vastleggen van een strikte neutraliteitsdefinitie in de grondwet, die de regering zou verbieden sancties op te leggen zoals ze in 2022 tegen Rusland deed. De laatste peiling geeft 63 procent tegen en 34 procent voor, waarbij de tegenstand in minder dan een maand met negen punten steeg.

Stille Oceaan: De Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland spraken op het Pacific Islands Forum in Palau af de haven van Penrhyn in de noordelijke Cookeilanden op te knappen, en Washington liet weten open te staan voor een militaire aanwezigheid. Afgevaardigde Michael McCaul zei tijdens een bezoek aan Canberra dat de Amerikaanse onderzeeërs die door West-Australië rouleren "de mogelijkheid hebben kernwapens te dragen"; op de vraag of ze dat nu doen antwoordde hij daar geen antwoord op te kunnen geven.

Noord-Korea: Bloomberg bevestigde donderdag dat tot 25.000 Noord-Koreanen in de Russische drone-industrie in Tatarstan werken, met studentenvisa om VN-sancties te omzeilen. Ze verdienen ongeveer 7.500 dollar per jaar, tot vijf keer wat hetzelfde werk in China oplevert, maar Pyongyang houdt het meeste in; Noord-Koreanen in het buitenland brachten het regime vorig jaar tot 800 miljoen dollar op.

Verenigd Koninkrijk: Het Britse statistiekbureau ONS herzag vrijdag de productiviteitsgroei over 2009 tot 2019 van 0,7 naar 1,3 procent per jaar. De herziening zit in de noemer: nieuwe databronnen laten zien dat er minder uren zijn gewerkt dan gedacht. De productie bleef gelijk, dus Groot-Brittannië produceerde niet meer, maar hetzelfde met minder arbeid.