Briefing 22 oktober 2026 — het Kremlin is in principe bereid tot nieuwe vredesgesprekken

Achtergrond — de lopende trends

Oekraïne — diplomatie langs Kyiv heen: Washington praat sinds half oktober vooral met Moskou en drukt op Kyiv, terwijl het Russische offensief op de grond volgens analisten vastloopt.

Iran — de bevroren oorlog: op strategisch niveau staat de oorlog stil, maar rond Hormuz worden weer schepen geraakt en tot zinken gebracht.

Economie — de schulden achter de AI-bouw: sinds half oktober prijzen beleggers de leningen van de bouwers van datacenters als kredietrisico, terwijl de lange rente in de VS en Europa hoog blijft.

Oekraïne — het Kremlin is in principe bereid tot nieuwe vredesgesprekken

Sinds half oktober loopt de diplomatie over Oekraïne steeds meer via Moskou. Washington schortte sancties tegen Rusland op en Starshield, de militaire satellietverbinding van Kyiv, werd beperkt, terwijl Poetin een top met Trump en Xi in China voorstelde, zonder Zelensky. De Amerikaanse gezant Steve Witkoff sprak op 20 oktober in Oslo met Zelensky en Europese regeringsleiders.

Een dag later, op 21 oktober, ontving Poetin Witkoff in Sint-Petersburg, voor diens negende bezoek aan Rusland. Kremlinadviseur Joeri Oesjakov zei daarna dat Rusland "in principe" bereid is de gesprekken met de Verenigde Staten en Oekraïne rond 10 november te hervatten, mogelijk in Abu Dhabi. De drie landen spraken voor het laatst in februari met elkaar. Tegelijk zei Oesjakov dat de voorstellen uit Oslo "weinig bruikbaars" bevatten, en woordvoerder Dmitri Peskov zei dat Rusland "vrede nodig heeft, geen bestand". Rusland liet tijdens het bezoek de Amerikaan Stephen Hubbard vrij. Enkele uren later vuurde Rusland in de nacht van 21 op 22 oktober urenlang ballistische raketten af op Kyiv. Volgens eerste opgaven van Oekraïense functionarissen kwamen zeker vier mensen om en raakten tientallen gewond; later was sprake van zeker zeven doden in heel Oekraïne. Het Russische leger zegt in dezelfde nacht ruim 800 Oekraïense drones te hebben neergehaald boven Moskou en andere steden. Op 22 oktober werd bekend dat de NAVO Oekraïne wapens en munitie laat kopen via haar centrale inkoopbureau.

Moskou noemt weer een mogelijke termijn voor gesprekken. Dat het de Europese voorstellen tegelijk weinig bruikbaar noemt en Kyiv beschiet, wijst erop dat het gesprekken wil op eigen voorwaarden, niet een bestand; zo lezen ook Amerikaanse analisten het. Europese leiders willen zelf dat de gesprekken eerst op technisch niveau beginnen. Zelensky zei op 21 oktober open te staan voor het bevriezen van het front, maar dat zei hij al in november 2024.

Wat dit betekent in de praktijk: De komende weken wordt duidelijk of er rond 10 november echt onderhandelaars aan tafel zitten, en op welk niveau. Voor Europese regeringen telt vooral of zij aan tafel zitten; in Oslo vroegen ze om bij het hele vredesproces betrokken te worden. Dat Oekraïne via de NAVO kan inkopen, kan leveringen sneller en goedkoper maken, ook als de Amerikaanse steun verder afneemt.

Iran — Iraanse aanvallen bij Hormuz treffen vaker de machinekamer

Sinds eind september valt Iran weer schepen aan bij de Straat van Hormuz, en half oktober zonken twee vrachtschepen. Eerder dit najaar leken Amerikaanse aanvallen op Iraanse kustradars het vermogen van Teheran om schepen te raken te hebben beperkt.

Bij minstens 5 van de 23 aanvallen in de eerste twee weken van oktober werd de machinekamer geraakt, meldden scheepvaart- en veiligheidsfunctionarissen op 20 oktober aan Bloomberg; in september gebeurde dat bij geen enkel incident. Amerikaanse analisten leiden daaruit af dat Iran waarschijnlijk antischeepskruisraketten of drones met infraroodgeleiding gebruikt. Twee Iraanse functionarissen zeiden op 19 oktober tegen de Washington Post dat het regime de olieprijs wil opdrijven om druk te zetten op Trump, vóór de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 november. De Iraanse olie-export naderde eind september, op basis van cijfers van Kpler, weer het vooroorlogse daggemiddelde. Op 22 oktober zei Teheran dat die nacht zeven olietankers in brand waren gevlogen of beschadigd, door Iraanse aanvallen of op zeemijnen.

Teheran noemt vaker zeemijnen als oorzaak; het Amerikaanse Centraal Commando houdt vol dat de hoofdroutes mijnvrij zijn, terwijl de secretaris-generaal van de Internationale Maritieme Organisatie waarschuwt dat Iran nog mijnen heeft. Aannemelijk is dat Teheran wil laten zien dat routes buiten zijn controle onveilig blijven, nu zijn olie weer stroomt. Het kan ook zijn dat Iran zich voorbereidt op hervatting van Amerikaanse of Israëlische aanvallen; Washington heeft naar verluidt troepen uit Jordanië, Qatar en Koeweit teruggetrokken.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor rederijen en verzekeraars wordt elke doorvaart duurder als Iran gerichter kan treffen. Dat raakt ook Europese importeurs van olie en gas uit de Golf. De topman van het Internationaal Energieagentschap, Fatih Birol, zei op 20 oktober dat hij geen geloofwaardige weg ziet waarop 2027 het jaar van herstel wordt. Hoge brandstofprijzen in Europa blijven daardoor waarschijnlijk, zeker als Iran de olieprijs, zoals twee Iraanse functionarissen zeiden, als drukmiddel inzet.

Economie — kredietbeoordelaar S&P heeft geen volledig zicht op de verplichtingen van de techreuzen

De bouw van datacenters voor kunstmatige intelligentie wordt steeds meer met schuld betaald. Half oktober begonnen beleggers die schulden als kredietrisico te prijzen: obligaties van datacenterbouwers zakten onder hun uitgifteprijs en de obligaties van CoreWeave, dat rekenkracht verhuurt, noteerden tegen een rendement van rond 15 procent. Het IMF merkte op dat de grote techbedrijven al ongeveer een tiende van de uitgifte van bedrijfsobligaties met een goede kredietwaardigheid voor hun rekening nemen.

S&P Global rekent voor 2027 op 1.300 miljard dollar aan investeringen door zes techreuzen, Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft, Oracle en SpaceX, meldde de Financial Times op 22 oktober. Daarvoor is dit jaar al meer dan 450 miljard dollar aan schuld uitgegeven. Mark Habib, die bij S&P de sector digitale infrastructuur leidt, zei deze week: "We weten dat we geen 100 procent helder beeld hebben van de verplichtingen." S&P verlaagde de kredietwaardigheid van Oracle al; de schuldgraad van Amazon overschrijdt de grens voor een verlaging, maar niet lang genoeg om de beoordeling te veranderen. Minister van Financiën Scott Bessent zei dezelfde dag in een besloten bijeenkomst met beleggers dat hij geen "systeemprobleem" ziet in de AI-hausse.

Opvallend is dat de kredietbeoordelaar zelf zegt dat hij niet alle verplichtingen ziet; het gaat onder meer om schulden buiten de balans en in leaseconstructies. Dat wijst erop dat het risico niet alleen in de omvang van de schuld zit, maar ook in het gebrek aan zicht erop. S&P verwacht wel dat de schuldgraad van de grote bedrijven de komende jaren afvlakt zonder verlagingen, en tot nu toe trof de onrust op de obligatiemarkt vooral kleinere spelers zoals CoreWeave.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor pensioenfondsen en andere beleggers in bedrijfsobligaties wordt het lastiger te beoordelen hoeveel risico ze lopen bij de grootste namen in hun portefeuille. Als de beloofde inkomsten uit AI uitblijven, kan dat risico ook buiten de techsector voelbaar worden. Bovendien dingen de techreuzen met hun obligaties naar hetzelfde langlopende spaargeld als overheden, wat de rente op staatsschuld hoog kan houden.

Verder in het kort

Saoedi-Arabië: Saudi Aramco droeg personeel op 22 oktober op Dhahran te verlaten, terwijl de gevechten met de Houthi's voortduren; medewerkers van het hoofdkantoor moeten op afstand werken. De Houthi's zeggen olie-installaties in Yanbu en het ministerie van Defensie in Riyad te hebben aangevallen; Riyad bevestigt dat niet.

Frankrijk: De rente op Franse tienjarige staatsleningen bereikte op 21 oktober 5 procent, voor het eerst sinds 2002, meldde de Financial Times. Het verschil met Duitsland is bijna 1,6 procentpunt, het grootste sinds de eurocrisis.

Noord-Korea: Noord-Korea vuurde op 14 oktober twee kruisraketten af vanaf de onderzeeër Hero Kim Kun Ok, de eerste lancering vanaf dat schip die Pyongyang bekendmaakte. De staatsmedia noemden de raketten "strategisch"; Amerikaanse analisten lezen dat als een aanwijzing dat ze een kernlading kunnen dragen. Op 15 oktober openden Noord-Korea en China een nieuwe brug over de Yalu.

Libië: Egypte verklaarde op 22 oktober dat de goedkeuring van het maritieme akkoord met Turkije door het parlement in het oosten van Libië voor Egypte geen rechtsgevolg heeft. Israël veroordeelde het akkoord; de Turkse minister van Buitenlandse Zaken noemt het juridisch en politiek rechtmatig.

Midden-Oosten: Het aantal Amerikaanse militairen op bases in Jordanië, Qatar en Koeweit is naar verluidt gedaald, werd op 22 oktober bekend. Een woordvoerder van het Amerikaanse Centraal Commando zei dat troepen vaak worden verplaatst en dat het Pentagon daar niet op ingaat.