Briefing 23 september 2026 — Moskou noemt het bestandsvoorstel een retorische oefening

Achtergrond — de lopende trends

Rusland — het energiebestand: Washington stelde op 14 september een wederzijds moratorium op aanvallen op energie-infrastructuur voor, en Kyiv zegt sindsdien herhaaldelijk ja.

Iran — de economische druk: de Amerikaanse marineblokkade snijdt Teheran af van zijn olie-inkomsten, en het tekort aan deviezen begint de regering tot keuzes te dwingen.

Energie — het dieseltekort: raffinagecapaciteit valt aan twee kanten tegelijk weg, en het knelpunt zit inmiddels evenzeer in het vervoer als in de productie.

Oekraïne — het valse frontbeeld: de Russische claims over omsingelde Oekraïense eenheden volgen elkaar nu dagelijks op, zonder kaarten of bewijs.

Rusland — het bestandsvoorstel wordt afgewezen

Trump stelde op 14 september een beperkt staakt-het-vuren voor, dat alleen aanvallen op energie-infrastructuur zou dekken. Zelensky zei daarop herhaaldelijk ja, laatstelijk op 21 september, toen hij het aanbod uitbreidde tot voedselinfrastructuur. Moskou wees elk voorstel tot nu toe af.

Op 22 september zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat de oorlog moet eindigen met een onderhandelde regeling en niet met een militaire overwinning van een van beide partijen. Een dag later sprak hij met zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov en verklaarde hij daarna dat zowel Rusland als Oekraïne "belangstelling heeft getoond" voor een beperkt bestand rond graan en energie, dat de oorlog niet zou oplossen maar wel de basis voor iets groters kon vormen. Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov kreeg diezelfde dag de vraag of de westerse bestandsvoorstellen een retorische oefening zijn en antwoordde: "absoluut". Hij voegde eraan toe dat Poetin bereid is tot een bilaterale ontmoeting met Trump, maar pas na voorbereiding op expertniveau, dat de voorwaarden om met Oekraïne te gaan onderhandelen op dit moment niet aanwezig zijn, en dat Poetin Zelensky uitsluitend in Moskou zal ontmoeten. Poetin zei op 23 september vertrouwen te hebben dat de Russische strijdkrachten alle oorlogsdoelen op het slagveld halen.

De twee lezingen van dezelfde ontmoeting zijn onverenigbaar, en dat is wat deze dag onderscheidt. De Amerikaanse versie meldt gedeelde belangstelling die de Russische versie ontkent, en dat betekent dat het bemiddelingsspoor op dit moment een plaats en deelnemers heeft maar geen onderwerp. De voorwaarde dat Poetin Zelensky alleen in Moskou ontvangt, is daarbij het duidelijkste signaal. Structureel gezien is dat geen onderhandelingspositie maar de eis van een zichtbare onderwerping als prijs voor het gesprek zelf.

Tegelijk ging het Russische ministerie van Defensie door met claims die niemand kan verifiëren. Op 23 september meldde het de inname van Krasny Jar en Potychonove ten noordoosten van Charkov, en Russische militaire bloggers stelden dat de omsingeling tussen de richtingen Velyki Boerloek en Vovtsjansk ongeveer vijftienhonderd Oekraïense militairen op 460 vierkante kilometer insluit. Een aan het Kremlin gelieerde blogger vulde bovendien de onbewezen claim van de dag ervoor over een omsingeling bij Dobropillja aan met plaatsnamen en opmarsrichtingen die het ministerie zelf niet had genoemd. Het is de derde dag op rij dat een claim zonder kaart of bewijs wordt gedaan, en de bloggers leveren de details die het bericht op een verslag laten lijken.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Europese regeringen die hun defensiebegrotingen verdedigen, is dit het bruikbaarste feit van de week. Moskou wees een bestand af dat alleen over graan en energie ging, dus over precies het terrein waarop het zelf de meeste schade oploopt, en deed dat terwijl de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken naast zijn Russische ambtgenoot stond. De implicatie is dat de Russische theorie van de overwinning niet territoriaal is maar in tijd wordt gemeten: volhouden tot de steun aan Oekraïne wegvalt. Dat maakt van elke Europese toezegging met een looptijd, van munitiecontracten tot defensie-uitgaven, een directe factor in de Russische rekensom.

Iran — de sanctie verhuist naar de luchtvaart

Sinds de Amerikaanse marineblokkade Iran van zijn olie-inkomsten afsnijdt, loopt de Iraanse economie vast op een tekort aan deviezen en toegang tot dollars. De onderhandelingen liggen stil sinds de gesprekken in Bürgenstock op 21 juni; het memorandum van overeenstemming dat vier dagen daarvoor was getekend, viel enkele weken later uiteen.

Op 22 september kwam er voor het eerst sinds juni weer contact. De Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner communiceerden via Qatarese bemiddelaars met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, in de wandelgangen van de Algemene Vergadering. Iraanse bronnen zeiden tegen Reuters dat de Opperste Nationale Veiligheidsraad de delegatie had verboden de Amerikanen persoonlijk te ontmoeten. De secretaris van die raad had op 19 september aangekondigd dat Iran zeven voorwaarden voor onderhandelingen had doorgegeven; de Iraanse staatsomroep meldde op 22 september dat Teheran op het verzoek van Witkoff inging om zijn voorwaarden voor heropening van de Straat van Hormuz over te brengen. Die voorwaarden zijn opheffing van de blokkade, vrijgave van alle bevroren tegoeden en beëindiging van de oorlog op alle fronten, en ze zijn sinds het voorjaar niet veranderd.

Wat wel veranderde, is het Amerikaanse drukmiddel. Minister van Financiën Scott Bessent waarschuwde op 21 september dat buitenlandse bedrijven die Iraanse luchtvaartmaatschappijen van brandstof of diensten voorzien, secundaire sancties riskeren. Washington kondigde aan dat alle Iraanse luchtvaartoperators op 23 september zouden worden stilgelegd. Irak, Azerbeidzjan en Oman schrapten vluchten, en de centrale bank van de Verenigde Arabische Emiraten verbood filialen van Bank Melli op 23 september nog transacties te verrichten. Peking reageerde anders: het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei zich "krachtig te verzetten tegen illegale unilaterale sancties zonder grondslag in het internationaal recht", en volgens vluchtvolgdienst FlightRadar24 landde diezelfde dag een toestel van Mahan Air uit Teheran in Guangzhou.

Twee dingen verschuiven hier tegelijk. De reden om te praten is veranderd terwijl de Iraanse positie dat niet is: Teheran houdt een maximale eis vast vanaf een materieel zwakkere basis, en dat loopt doorgaans uit op een plotselinge concessie of op een escalatie die de basis moet herstellen. En het instrument is verplaatst van het regime naar de burgerluchtvaart, dus van de Revolutionaire Garde naar de gewone reiziger. De werkzaamheid daarvan hangt nu zichtbaar af van één keuze, en die is Chinees.

Wat dit betekent in de praktijk: De landing in Guangzhou op de dag dat het verbod inging, is een goedkope en openlijke weigering, precies in de week dat Xi Jinping op staatsbezoek naar Washington gaat. Peking laat daarmee vóór de top weten wat medewerking kost in plaats van erover te onderhandelen tijdens de top. Voor Europese luchtvaartmaatschappijen en verzekeraars is de praktische vraag intussen concreter: secundaire sancties raken niet alleen Iraanse toestellen maar iedereen die ze tankt of onderhoudt, en het aantal landen dat de Amerikaanse lijn volgt, is deze week een meetbaar gegeven geworden.

Energie — Washington overweegt zijn diesel thuis te houden

De dieselprijs stijgt al weken, doordat de Russische raffinage onder Oekraïense droneaanvallen ligt en de uitvoer van geraffineerd product uit de Golf wordt belemmerd. De Verenigde Staten voeren per saldo diesel uit, maar hun knelpunt zit in de binnenlandse distributie en niet in de productie.

Op 23 september liepen de Europese dieselprijzen verder op nadat Trump had gezegd voorstander te zijn van een verbod op de Amerikaanse uitvoer van de brandstof. De Financial Times noemt het idee onuitvoerbaar, hoe aantrekkelijk het ook mag zijn voor een president in verkiezingstijd. Dezelfde krant rekende voor dat de prijsstijging van dit jaar Europese automobilisten 203 miljoen euro per dag extra kost en dat een volle tank veertig procent duurder is geworden. De huur van een olietanker van de grootste klasse passeerde voor het eerst 1,2 miljoen dollar per dag op de routes van het Midden-Oosten naar Azië.

Een uitvoerverbod zou het probleem waarop het is gericht niet oplossen. Omdat de Verenigde Staten netto uitvoeren, houdt zo'n verbod product binnen de grenzen en drukt het de Amerikaanse prijs, terwijl het aanbod verdwijnt uit een Atlantische markt die al te weinig heeft. Het instrument verplaatst de schaarste dus naar bondgenoten in plaats van haar op te heffen. En het raakt het werkelijke Amerikaanse knelpunt niet, want de vaten staan niet bij de raffinaderij te wachten op een exportvergunning.

Intussen wordt er gevochten om de activa die verlichting zouden kunnen geven. De Amerikaanse financier Todd Boehly heeft steun van de Amerikaanse overheid en van Golfpartijen verworven voor een bod op de internationale bezittingen van Lukoil, om het private-equitybedrijf Carlyle te verdringen dat die in januari al had gekocht. Tot het consortium behoren de Amerikaanse overheidsinstelling voor ontwikkelingsfinanciering, die naar verluidt een belang van rond de vijftien procent zou nemen, sjeik Tahnoun bin Zayed al-Nahyan, broer van de Emiraatse president, en de Qatarese familie Al-Khayyat, die eerder met het Witte Huis en met familieleden van Trump aan vastgoed- en energieprojecten werkte. Een akkoord met Lukoil is er nog niet.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor de Nederlandse automobilist en vervoerder is 203 miljoen euro per dag de rekening waarover deze herfst gesproken zal worden, en het eerlijke antwoord op de vraag waar die vandaan komt, wijst mede naar de Oekraïense campagne die Washington twee dagen geleden juist prees. Dat is precies de breuklijn waar de Russische psychologische campagne op mikt, en die is nu becijferd. Het tweede gevolg is institutioneel: neemt de Amerikaanse overheid daadwerkelijk aandelen in voormalig Russische olieactiviteiten, dan wordt staatsdeelneming in buitenlandse energiebezittingen een herhaalbaar Amerikaans instrument in plaats van een Venezolaanse uitzondering.

Verder in het kort

Verenigde Naties: Secretaris-generaal António Guterres opende op 22 september zijn laatste leidersweek met de woorden dat "de breuklijnen in onze wereld wijder worden" en "scheuren canyons zijn geworden", en schetste vier machtsproeven — oorlog, ongelijkheid, klimaat en kunstmatige intelligentie — boven op drie machtsverschuivingen: tussen staten, van staten naar bedrijven en van mensen naar machines. Zeven kandidaten dingen naar zijn opvolging; een geheime proefstemming in de Veiligheidsraad wijst op een nek-aan-nekrace tussen de Costa Ricaanse Grynspan en de Guyaanse Rodrigues-Birkett.

Bezet Oekraïne: De Doemaverkiezingen van 18 tot 20 september waren de eerste parlementsverkiezingen die ook in de bezette delen van Donetsk, Loehansk, Cherson en Zaporizja werden gehouden, en het Kremlin presenteert de opkomst als een referendum over de bezetting. De oppositiepartij Jabloko werd in augustus uitgesloten, waarmee de laatste manier verdween om binnen het systeem voor een bestand te stemmen. Verenigd Rusland staat inmiddels op 347 zetels, een neerwaartse bijstelling van de 355 uit de eerste tussenstand; de kiescommissie maakt de definitieve uitslag op 25 september bekend.

Ethiopië: Tigrese strijdkrachten namen in de nacht van 22 op 23 september het vliegveld van Mekelle over van de federale politie, waarna Ethiopian Airlines zijn vluchten naar de regio opschortte en er gevechten uitbraken in de aangrenzende regio's Afar en Amhara. Twee dagen eerder kondigden zeven gewapende groepen en partijen een gezamenlijke coalitie aan tegen premier Abiy Ahmed. De vrees is dat het vredesakkoord van Pretoria uit 2022 instort.

Noord-Korea: Kim Yo Jong veroordeelde op 17 september de oefening Pacific Vanguard van de Verenigde Staten, Zuid-Korea en Japan, en dreigde de grondwettelijke bepalingen in te roepen die vastleggen wanneer Pyongyang als eerste kernwapens mag inzetten. Het Zuid-Koreaanse ministerie van Eenwording wees erop dat Noord-Korea in 2024 en 2025 helemaal niet op dezelfde oefening reageerde. Haar broer bezocht van 16 tot 18 september wapenfabrieken en drong aan op meer kunstmatige intelligentie in artillerie en drones.

Italië: Een herziening bevestigde op 22 september dat het Italiaanse begrotingstekort in 2025 op 3,1 procent van het bbp uitkwam, waarmee Rome niet ontsnapt aan de Europese procedure voor buitensporige tekorten. Meloni had daar veel politiek kapitaal op gezet. Rome vroeg eerder deze maand om de Europese flexibiliteit die tot 2028 extra uitgaven toestaat voor defensie en energiezekerheid, goed voor ongeveer 14 miljard euro energie- en 21 miljard euro defensie-uitgaven, maar wie die ruimte gebruikt blijft boven de drie procent en dus in de procedure.

Wereldeconomie: De OESO verhoogde op 23 september haar groeiraming voor 2026 naar 2,9 procent, een tiende procentpunt boven de juniraming, en noemde de groei "veerkrachtig" ondanks de oorlog in het Midden-Oosten. Grote olievoorraden, aanbod van buiten de Golf en gerichte overheidssteun dempten volgens de organisatie de klap. Dat is het tegenwicht bij het dieselverhaal hierboven: dit is vooralsnog een prijsschok en geen productieschok, en die twee hebben een verschillende politieke houdbaarheid.