Briefing 25 augustus 2026 — Washington kondigt de zwaarste Iran-sancties ooit aan

Achtergrond — de lopende trends

Iran — economische wurging: de Amerikaanse marineblokkade heeft de Iraanse olie-uitvoer vrijwel stilgelegd, en de vraag is niet langer of de economie het houdt maar of economische pijn de mensen bereikt die in Teheran beslissen.

Rusland — de oorlog achter de frontlijn: Oekraïne treft sinds juli systematisch Russische raffinaderijen, magazijnen en logistiek, en de effecten daarvan zijn inmiddels zichtbaar in de Russische begroting en in het regeringsbeleid.

Verenigde Staten — de klok van november: de tussentijdse verkiezingen bepalen hoeveel tijd Washington nog heeft, en zowel Teheran als Moskou behandelt de Amerikaanse binnenlandse steun als de beslissende variabele.

Handelsoorlog — bondgenoten als doelwit: de zwaarste Amerikaanse heffingen treffen inmiddels vaker partners dan tegenstanders, omdat partners minder terug kunnen doen.

Iran — de zwaarste sancties ooit, zonder deadline voor de grootste koper

Sinds februari voert Washington oorlog tegen Iran, en sinds de zomer ligt het zwaartepunt niet meer bij bommen maar bij geld. De Amerikaanse marineblokkade heeft de Iraanse olie-uitvoer vrijwel stilgelegd; de Iraanse centrale bank erkende op 19 augustus dat er praktisch niets meer het land uitgaat. Vorige week zei de Amerikaanse minister van Financiën dat de economische druk het regime zou doen instorten, en kondigde hij voor 24 augustus de zwaarste sancties uit de geschiedenis aan.

Maandag kwam de aankondiging. Operation Economic Outcast dreigt met strafmaatregelen tegen elk land en elk bedrijf dat nog zaken doet met Iran. Er komen aparte bepalingen voor de vijf sectoren waarmee Iran zijn economie overeind houdt: digitale munten, goud, technologie, luchtvaart en scheepvaart. Zestig bedrijven, personen en schepen werden meteen aangewezen, een grote bank volgt deze week, en wie geld witwast voor Teheran verliest toegang tot het dollarsysteem.

Wat er níét in de aankondiging stond, is minstens zo belangrijk. Er werd geen enkel land bij naam genoemd. China, dat vóór de blokkade tussen de 80 en 90 procent van de Iraanse olie afnam, kreeg geen termijn opgelegd om die handel te beëindigen, en Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten evenmin. Gevraagd of Peking ook aan de beurt komt, gaf Bessent twee antwoorden in dezelfde zitting: "niemand is buiten het bereik van Amerikaanse sancties", en: "waarom zou ik het mondiale financiële systeem willen opblazen?" Peking liet weten terug te slaan zodra Chinese bedrijven worden geraakt.

Die terughoudendheid heeft vier concrete oorzaken, en het opvallende is dat ze alle vier buiten het Iran-dossier liggen. Er ligt een broos bestand met China en er staat een top tussen Trump en Xi gepland, waarbij de levering van zeldzame aardmetalen op het spel staat. Trump wil zijn lijn naar Poetin open houden. Turkije is NAVO-bondgenoot en levert luchtruim en bases die het Amerikaanse leger in de regio gebruikt. En in Irak zou het afknijpen van de energievoorziening tot stroomuitval en onrust leiden, wat juist de aan Iran gelieerde milities in de kaart speelt.

Wat dit betekent in de praktijk: De maatregel is op maximale sterkte aangekondigd en op minimale sterkte toegepast, en dat verschil is voorlopig het enige dat er echt toe doet. Voor Teheran verandert er op korte termijn weinig: de blokkade doet het werk al, de rial zakte maandag naar een recordlaagte en de inflatie ligt rond de 66 procent. De echte proef komt deze week, wanneer die ene grote bank wordt aangewezen: de vestigingsplaats van dat instituut vertelt hoe ver Washington bereid is te gaan. Voor Europese bedrijven en banken betekent de aankondiging intussen dat elke schakel in een keten die ergens Iraanse handel raakt opnieuw moet worden nagelopen, ook zonder dat er één land met naam en toenaam is aangewezen.

Rusland — Poetin maakt droneschade tot grond voor onteigening

Sinds half juli richt Oekraïne zijn drones niet alleen op raffinaderijen en militaire doelen, maar ook op de magazijnen van Russische webwinkels. Eerst Wildberries, met negentien getroffen distributiecentra in twee weken, en sinds 22 augustus ook concurrent Ozon. De gedachte erachter is dat de oorlog voelbaar wordt in Russische steden en in de portemonnee van mensen rond het Kremlin, waarna de rekensom in Moskou verandert.

Maandag tekende Poetin een decreet. Wie eigenaar is van "kritieke infrastructuur" en die niet goed genoeg beschermt tegen onder meer droneaanvallen, of na schade niet snel genoeg herstelt, kan het bedrijf kwijtraken aan de staat. De definitie omvat brandstof, energie, industrie, communicatie, nutsvoorzieningen, transport en essentiële diensten, en daarmee vrijwel alle infrastructuur in Russisch privébezit. Het beheer gaat naar het staatsagentschap dat opbrengsten uit genationaliseerd bezit naar de federale begroting sluist, en dat "tijdelijke" beheer eindigt alleen wanneer Poetin dat persoonlijk beslist.

In diezelfde nacht troffen Oekraïense drones Ozon-magazijnen in Dagestan, Stavropol en Adygea, waarbij het bedrijf zelf de branden bevestigde. Daaraan vooraf ging een gerichte campagne tegen Russische luchtverdediging in de grensregio's: radars in Rostov en op de Krim, en een MiG-29 en een Ka-52 op de vliegbasis Millerovo. Eerst de luchtverdediging uitschakelen, dan de magazijnen.

De rekensom in Moskou is dus inderdaad veranderd, maar niet in de richting die de campagne beoogde. In plaats van druk op het Kremlin om te onderhandelen, levert de schade het Kremlin een reden om eigenaren te onteigenen. Dat lost twee problemen tegelijk op: er komt geld binnen voor een krappe oorlogsbegroting, en de staat hoeft beschadigde particuliere bedrijven niet te compenseren. Wie zou moeten klagen, raakt zijn bezit kwijt.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Russische ondernemers is de boodschap dat fysieke bezittingen in eigen land nu een politiek risico dragen dat losstaat van de markt, en dat maakt investeren in productiecapaciteit onaantrekkelijker dan het al was. Dat tweede-orde-effect kost Rusland op termijn waarschijnlijk meer dan de directe schade van de drones. Hoe hoog die schade inmiddels oploopt, blijkt uit één cijfer van deze week: Rusland kocht voor het eerst benzine van Turkije, tot 50.000 ton per tanker, de vijfde lading sinds juli. De grootste ruwe-olie-exporteur ter wereld importeert brandstof, en de leverancier is een NAVO-lidstaat.

Canada — Trump verhoogt de autotarieven, Ontario wil de olie inzetten

Ruim een jaar onderhandelden Washington en Ottawa over handel. Op 21 augustus klapten de gesprekken en werden heffingen van 50 procent van kracht op ongeveer twintig miljard dollar aan Canadese goederen. Wat de onderhandeling brak, waren geen handelseisen: Washington wilde Canadese regels voor Franstalige etikettering en contentquota geschrapt zien, eiste exclusieve toegang tot Canadese kritieke mineralen, en wilde het recht van Ottawa beperken om zelf handelsverdragen met derde landen te sluiten.

Deze week ging het verder. Trump zei de heffingen op Canadese auto's en auto-onderdelen naar 50 procent te verhogen, en schreef erbij dat Canada "niet langer als een staat behandeld" zou worden. Premier Carney antwoordde dat Washington nu "in oorlog" is met Ottawa en beloofde vergelding. Doug Ford, premier van Ontario, stelde maandag voor de prijs van Canadese olie-uitvoer naar de Verenigde Staten te verdrievoudigen.

Dat laatste is de werkelijke verandering. Energie was tot nu toe steeds uitgezonderd van de wederzijdse maatregelen, en met reden: Canadese producenten hebben nauwelijks alternatieve afnemers, dus een Canadese energieheffing treft in eerste instantie Canada zelf. Ford is de eerste Canadese bestuurder van gewicht die zegt dat de sector alsnog moet worden ingezet. Daarmee verschuift het conflict van een tariefruzie naar een aanvoervraag voor Amerikaanse raffinaderijen die op Canadese zware olie zijn ingericht.

Op de achtergrond speelt iets zwaarders. De Amerikaans-Canadese relatie heeft twee dimensies, een economische en een militaire, en Washington past de eerste aan in de veronderstelling dat de tweede daar niet onder lijdt. Die tweede dimensie is NORAD, het gezamenlijke luchtverdedigingscommando, en de radarketen door Noord-Canada waarmee een aanval over de pool wordt gezien. Beide draaien op Canadese geografie en Amerikaanse techniek. De vraag is of dat samenwerkingsverband werkelijk bestand is tegen economische dwang, of dat men in Washington alleen aanneemt dat het dat is.

Wat dit betekent in de praktijk: Canada verliest deze ruzie economisch, dat staat vast, maar de Amerikaanse kosten zijn niet nul en ze zijn geconcentreerd. Ze vallen in de raffinaderijen van het Midwesten, in de stroomimport van New England en New York, en in uranium en kunstmest. Kunstmest is precies waar Amerikaanse akkerbouwers deze week over klagen, in staten waar in november wordt gestemd. Voor Europa is de les eenvoudiger: als een verdragsbondgenoot met een bestaand handelsakkoord na een jaar onderhandelen geen regeling krijgt, zegt dat iets over wat andere middelgrote economieën aan de Amerikaanse onderhandelingstafel mogen verwachten.

Verder in het kort

Duitsland: Bondskanselier Merz zei dinsdag op een coalitietop dat zijn regering "binnenkort" bekendmaakt wie achter de mislukte drone-aanslag op de luchthaven Leipzig/Halle zit. Onderzoekers vonden ten westen van de luchthaven een derde drone en ongeveer vijftig gram van een stof die vermoedelijk het militaire explosief hexogeen is. Op 4 augustus lag er al een met explosieven beladen drone naast een Oekraïens vrachtvliegtuig dat militaire leveringen vervoert. Duitse veiligheidsbronnen wijzen naar de Russische inlichtingendiensten; Berlijn heeft nog niemand aangewezen. Het zou de eerste keer zijn dat een NAVO-regeringsleider een aanslag op de eigen wapenindustrie officieel aan Moskou toeschrijft.

Europese Unie: Raadsvoorzitter Costa begon dinsdag in Bratislava en Tallinn aan een rondgang langs alle hoofdsteden om de meerjarenbegroting voor 2028-2034 vlot te trekken. Duitsland noemt het voorstel van twee biljoen euro "onmogelijk", Spanje en Italië verzetten zich tegen elke verkleining, en de grote landbouwlanden weigeren te snijden in subsidies. Costa wil er dit jaar uit zijn, omdat verkiezingen in Frankrijk, Italië, Polen en Spanje in 2027 het debat zouden overnemen. De Europese defensieplannen hangen aan deze begroting.

Taiwan: Het staatsonderzoeksinstituut NCSIST maakte op 22 augustus de gegevens bekend van de Chiang Kung, een onderscheppingsraket die ballistische raketten op ongeveer zeventig kilometer hoogte moet neerhalen, tegen vijfenveertig kilometer voor het huidige systeem. Twee installaties met minstens 128 raketten kosten 1,13 miljard dollar en vormen de buitenste schil van het geplande luchtverdedigingsschild T-Dome. Het parlement schrapte de financiering in mei uit de defensiebegroting. De techniek loopt hier voor op de wetgever, en dat is een lastiger obstakel dan een technologie-embargo.

Verenigde Staten: Akkerbouwers in de Amerikaanse graanstaten spreken van hun zwaarste crisis in veertig jaar, doordat de prijzen van diesel en kunstmest sinds de aanval op Iran in februari zijn geëxplodeerd. Ruim 53 procent van de geregistreerde kiezers zegt dat de eigen financiën sinds januari 2025 zijn verslechterd, en in november zijn er tussentijdse verkiezingen. De oorlog bereikt het electoraat via de kosten van bedrijfsmiddelen in plaats van via gesneuvelden. Dat werkt langzamer door, en het houdt niet vanzelf op als de oorlog ophoudt.

Pakistan: Legerchef Asim Munir sprak maandag in Teheran met parlementsvoorzitter en hoofdonderhandelaar Ghalibaf en met president Pezeshkian, op de dag dat het Amerikaanse sanctiepakket werd aangekondigd. Ghalibaf beschuldigde Washington er bij die gelegenheid van zijn verplichtingen niet na te komen onder het door Pakistan bemiddelde staakt-het-vuren, dat op 18 augustus afliep. Pezeshkian bedankte Islamabad voor de bemiddeling. De partij die geknepen wordt, houdt het kanaal dus zelf open.

Panama: De kanaalautoriteit maakte vorige week bekend dat vanaf 15 september nog maar tweeëndertig schepen per dag het Panamakanaal in mogen, wegens uitblijvende regen en een uitzonderlijk sterke El Niño. Door dat kanaal loopt meer dan drie procent van de wereldwijde zeehandel. Daarmee zijn drie grote zeeknelpunten tegelijk beperkt: de Straat van Hormuz, Bab al-Mandab en Panama, en alle drie om verschillende redenen. Het knelpunt is dan niet meer de olie zelf, maar het beschikbare scheepsruim.