Briefing 26 augustus 2026 — Iran en Oman ontwerpen een tolregime voor Hormuz

Achtergrond — de lopende trends

Iran — doorvaart als machtsmiddel: Teheran houdt de zeestraat naar de Golf dicht en eist sinds juli formele zeggenschap over wie erdoorheen vaart; Washington weigert die zeggenschap te erkennen.

Rusland-Oekraïne — luchtverdediging: Oekraïne raakt door zijn onderscheppingsraketten heen terwijl Rusland zijn ballistische inzet heeft opgevoerd, met een winter van aanvallen op stroom, gas en water in het vooruitzicht.

Europa — herbewapening: de Europese defensiebudgetten groeien sneller dan de Europese productie, en dat verschil wordt nu zichtbaar in concrete aankoopbeslissingen.

VS-Rusland — diplomatie: de gesprekken over Oekraïne liggen sinds januari stil, terwijl Russische sabotage in Europa toeneemt.

Hormuz — Teheran en Muscat ontwerpen het tolregime

Sinds juni is de doorvaart door de Straat van Hormuz geen vanzelfsprekendheid meer. Iran eist al sinds juli een vergoeding voor veilige passage en een formele stem in wie er wanneer doorheen vaart, en beroept zich daarbij op een clausule uit het akkoord van juni die het zelf leest als toestemming om de doorvaart te regelen. Washington weigert dat te aanvaarden en heeft steeds volgehouden dat er geen goedkeuringen en geen heffingen komen. Begin augustus meldde Teheran dat het met buurland Oman bijna rond was over een route.

Die route heeft nu een ontwerp. De ministers van Buitenlandse Zaken van Iran en Oman spraken op 25 augustus in Teheran af om eerst een gezamenlijk beheerde tijdelijke corridor en een mijnenruimproject op te zetten, en daarna een permanente vaarroute met een mechanisme voor informatie-uitwisseling, verkeersbegeleiding en het leveren van navigatie- en veiligheidsdiensten. De Iraanse onderminister Kazem Gharibabadi beschreef de vorm: binnenvarende schepen door Iraanse wateren, uitvarende schepen door Omaanse wateren, en na akkoord over de tijdelijke corridor dertig tot zestig dagen om de permanente route uit te onderhandelen. De kaarten waarover gesproken wordt zijn getekend door de Iraanse strijdkrachten, en de Revolutionaire Garde zit zelf aan tafel. Op 26 augustus liet diezelfde Garde weten dat zij met Oman heeft afgesproken de opbrengsten van eventuele heffingen te delen.

Daarmee verschuift de vraag. Het ging tot nu toe over de vraag óf Iran een tol wil heffen; nu gaat het over wie hem int en wie meedeelt. Oman leent er zijn wateren en zijn naam aan, en dat maakt van een Iraanse eis een regionale afspraak. Washington heeft daar één antwoord op gevonden, en dat richt zich niet op Teheran maar op de reder: het Amerikaanse ministerie van Financiën waarschuwde op 24 augustus dat bedrijven sancties riskeren als ze de Iraanse veilige-doorvaartprocedures volgen, dus als ze Iraans gelieerde verzekeringen afnemen of Iraanse informatieverzoeken beantwoorden. Trump zei op 25 augustus dat de Amerikaanse marine de internationale wateren in de zeestraat mijnenvrij heeft gemaakt en waarschuwde voor "zero tolerance" bij nieuwe mijnen. Iran meldde op 26 augustus dat de zeestraat ondanks de corridorgesprekken dicht blijft.

Wat dit betekent in de praktijk: Een kapitein die de Golf in wil, komt klem te zitten tussen twee rechtsordes. Volgt hij de Iraanse procedure, dan riskeert zijn reder Amerikaanse sancties; volgt hij die niet, dan vaart hij zonder Iraanse toestemming door water waar Iran schepen heeft beschoten. Verzekeraars rekenen die onzekerheid door, en dat is de weg waarlangs dit bij Nederlandse energierekeningen uitkomt. Japan trok op 26 augustus de logische conclusie en kondigde aan mee te betalen aan pijpleidingen in het Midden-Oosten die de zeestraat helemaal omzeilen. Dat is duurder dan varen, maar het is de eerste keer dat een grote afnemer het risico niet meer in de vrachtprijs maar in beton verwerkt.

Moskou — de CIA-directeur komt langs, en iedereen mag het zien

De Amerikaans-Russische diplomatie over Oekraïne ligt al maanden stil. De laatste hooggeplaatste Amerikanen die naar Moskou reisden waren Trumps gezanten Witkoff en Kushner, in januari; een half dozijn ontmoetingen leverde geen doorbraak op. Sindsdien loopt het contact via derden, terwijl Russische sabotage- en aanslagpogingen in Europa toenemen.

Op 25 augustus verscheen een Amerikaans militair transportvliegtuig op alle vluchtvolgsites ter wereld, vertrok vanaf Joint Base Andrews, deed onderweg NAVO-bondgenoot Letland aan, landde op de Moskouse luchthaven Vnukovo en vertrok weer. De passagier bleek CIA-directeur John Ratcliffe. Het Kremlin bevestigde op 26 augustus dat hij Russische inlichtingencollega's sprak en niet Poetin. Het is het eerste bekende bezoek van een CIA-directeur aan Moskou sinds William Burns in november 2021 kwam waarschuwen dat Washington wist wat er met Oekraïne op stapel stond.

Wat opvalt is de zichtbaarheid. Wie een geheime ontmoeting wil, stuurt een privétoestel met een schimmig staartnummer, geen Globemaster van de Amerikaanse luchtmacht met een colonne door de hoofdstad. De keuze voor dit vliegtuig is dus zelf de boodschap, en de vraag is welke. Het bezoek volgde op berichtgeving in de Wall Street Journal dat Poetin een nieuwe mobilisatiegolf voorbereidt en mogelijk opnieuw de NAVO wil testen, en op de dag ervoor kondigde Washington zijn zwaarste sanctiepakket ooit tegen Iran aan, waarvoor Rusland een van de weinige resterende reddingslijnen is. Een tussenstop van vierentwintig uur in Letland past bij de eerste lezing. Het structurele punt zit niet in het bericht maar in het kanaal: als gewone diplomatie vastloopt, verschuift het verkeer naar inlichtingendiensten, die niet hoeven te doen alsof de relatie nog te redden valt.

Wat dit betekent in de praktijk: Als de boodschap inderdaad "test de NAVO niet" luidde, dan zegt de bezorging iets over de inschatting erachter. Je stuurt geen inlichtingenchef in een herkenbaar toestel om iets te zeggen wat je ook per telefoon kunt melden. Voor Nederland en de rest van Europa is dat relevanter dan de inhoud van het gesprek: de Amerikaanse dienst die de Russische plannen het beste kan lezen, vond het nodig om ze in persoon te bespreken. Tegelijk laat het zien hoe smal het contact is geworden. Er is geen onderhandelingstafel meer waar dit bij hoort, alleen nog een spionagekanaal met een vliegtuig eromheen.

Oekraïne — Kyiv vraagt Brussel om Amerikaanse raketten te mogen kopen

Europa leent Oekraïne 90 miljard euro, waarvan 60 miljard voor wapens, en verbond daar een voorwaarde aan: niet-Europees materieel mag alleen met voorafgaande toestemming van de Europese Commissie worden gekocht. Die regel is bedoeld om het geld in de Europese defensie-industrie te laten landen, precies zoals de begrotingen daar sinds 2022 op zijn gericht. Ondertussen raakt Oekraïne door zijn onderscheppingsraketten heen. Bij de Russische aanval op Kyiv van 19 en 20 augustus werd geen enkele ballistische raket onderschept en kwamen zeker vijftien mensen om.

Kyiv heeft Brussel nu formeel om een uitzondering gevraagd. Het wil ongeveer 3 miljard euro uit de volgende tranche van de lening besteden aan Amerikaanse Patriot-onderscheppingsraketten van het type PAC-3, deels rechtstreeks en deels via het NAVO-aankoopmechanisme PURL. Volgens eigen berekening heeft Oekraïne er minstens driehonderd nodig om een winter van Russische aanvallen op elektriciteit, gas en water te doorstaan. Veel Europese hoofdsteden steunen het verzoek. Parijs heeft zich eerder verzet tegen het besteden van EU-geld aan Amerikaans materieel en gewezen op het Frans-Italiaanse SAMP/T-systeem als alternatief.

Dit is de scherpste toets tot nu toe van de Europese herbewapening. Het geld is er, de politieke wil is er, en toch vraagt de partij die het wapen daadwerkelijk moet afvuren om een uitzondering, omdat het Europese alternatief niet snel genoeg in voldoende aantallen komt. Daarmee wordt zichtbaar wat tot nu toe een technische discussie was: het knelpunt van de Europese defensie is niet het budget maar de productielijn. Als Brussel toestemming geeft, stroomt Europees geld naar Amerikaanse fabrieken op het moment dat Washington zelf krap zit in onderscheppingsraketten en die verdeelt tussen Golfbases en Oekraïense steden. Weigert Brussel, dan wordt industriepolitiek boven luchtafweer gesteld in een winter waarin dat verschil in doden te meten valt.

Wat dit betekent in de praktijk: Dit is het moment waarop "koop Europees" botst met wat Europa kan leveren. Nederland levert zelf Patriot-systemen en onderdelen aan Oekraïne en kent het probleem van dichtbij: de systemen zijn er, de raketten die ze afschieten zijn schaars. Het besluit van de Commissie bepaalt of de Europese defensie-euro's de komende jaren vooral een industriële opbouw financieren of vooral acute capaciteit inkopen. Beide zijn verdedigbaar, maar niet tegelijk, en de rekening van de verkeerde keuze komt deze winter in Oekraïense steden binnen.

Verder in het kort

Duitsland: Bondskanselier Merz zei op 25 augustus dat de verantwoordelijken voor hybride operaties "de prijs zullen betalen", nadat op de luchthaven van Leipzig een drone met explosieven was gevonden bij een Oekraïens vrachtvliegtuig. Polen zegt deze maand een door Rusland bestelde moordaanslag op een Amerikaan van Oekraïense afkomst te hebben verijdeld en Estland wijt een brand bij een dronefabrikant aan Moskou. De campagne breidt zich uit over de landen die Kyiv wapens en geld leveren, en Europa heeft er nog geen antwoord op klaarliggen dat verder gaat dan een uitspraak.

Rusland: Oekraïense langeafstandsdrones legden op 26 augustus voor de tweede keer in vijf weken een distributiecentrum van Wildberries in de regio Tambov in de as, honderden kilometers van de grens. De grootste webwinkel van Rusland is inmiddels tientallen keren geraakt. Kyiv wijst erop dat er militair bruikbare onderdelen via het bedrijf worden verkocht, maar het effect is vooral dat de oorlog zichtbaar wordt voor Russen die ver van het front wonen.

Korea: Het Zuid-Koreaanse ministerie van Buitenlandse Zaken herhaalde op 25 augustus dat Seoul en Washington vasthouden aan denuclearisatie van het schiereiland. Amerikaanse en Zuid-Koreaanse analisten stellen daar tegenover dat Noord-Korea een bevriezing van zijn kernprogramma niet kan aanvaarden: de grondwet verplicht het land tot doorontwikkeling van kernwapens, en inspecties zouden de verspreide locaties prijsgeven. Trump noemde op 20 augustus het bezit van 57 Noord-Koreaanse kernkoppen zonder denuclearisatie te vermelden en wil Kim in november spreken. Wat er dan te halen valt is erkenning, en dat is precies wat het bondgenootschap net opnieuw heeft uitgesloten.

Spanje: Premier Sánchez riep op 25 augustus de Nationale Veiligheidsraad bijeen over Ceuta, zesentwintig dagen na de massale grensoversteek vanuit Marokko. Er verblijven nog altijd minstens vijfduizend migranten in de Spaanse enclave, van wie 2.900 kinderen. Zijn ministers van Defensie en Binnenlandse Zaken spraken elkaar publiekelijk tegen over de vraag of de inlichtingendiensten de oversteek hadden zien aankomen. Europese regeringsleiders bespreken migratie pas op hun top in oktober.

IJsland: Een peiling van 21 tot 25 augustus zette de steun voor het hervatten van EU-toetredingsgesprekken op 51,3 procent tegen 48,7, tegen 52,2 tegen 47,8 twee weken eerder. Het referendum is op 29 augustus en gaat niet over lidmaatschap zelf, maar over het heropenen van onderhandelingen. De marge krimpt, en de visserij is opnieuw de breuklijn die de vorige poging in 2013 liet stranden.

Indonesië: De ministers van Defensie van Japan, Indonesië en Australië hielden op 26 augustus hun eerste trilaterale overleg, vijf dagen nadat de Chinese ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie samen in Jakarta waren geweest en met een militair samenwerkingsakkoord vertrokken. Indonesië koopt geen kant maar voegt partners toe. Het echte risico is niet dat Jakarta overloopt, maar dat Peking Indonesische instemming gebruikt om marineactiviteit in gevoelige wateren normaal te laten lijken.

Verenigde Staten: Stanley Druckenmiller noemde op 25 augustus in de Wall Street Journal de opgevoerde obligatie-inkopen van minister van Financiën Bessent "prijsmanagement" en riep beleidsmakers op de obligatiemarkt te laten spreken. Grote beleggers waarschuwen dat het opkopen van langlopende staatsschuld tegen het inflatiebeleid van de centrale bank in werkt. Dat Druckenmiller zowel Bessent als Fed-voorzitter Warsh heeft opgeleid, maakt het lastiger af te doen als partijpolitiek.