Briefing 26 september 2026 — Het Russische betaalnetwerk liep via westerse banken

Achtergrond — de lopende trends

Sancties — het regime onder druk: twee hoofdsteden hielden deze maand de hele Europese sanctielijst tegen om nationale redenen, en er lopen tegelijk miljarden langs het regime heen.

Rusland — de schaduweconomie: Moskou houdt zijn olie- en gasinkomsten overeind met herregistratie van schepen, tussenpersonen en papieren constructies.

Technologie — de financiering van de AI-uitbouw: het geld voor rekencentra en chips komt steeds vaker van private kredietverstrekkers en niet van banken of beurzen.

Sancties — binnen het stelsel, niet eromheen

Sinds de uitsluiting van Russische banken uit het internationale betalingsverkeer in 2022 bouwt Moskou aan alternatieven, en A7 is daarvan het vlaggenschip. Die betaalgroep werd opgezet in Rusland en Kirgizië door de Moldavische oligarch Ilan Shor, met steun van de staatsbank Promsvyazbank, en het Kremlin presenteert haar als het eigen antwoord op de westerse betaalrails. Eerder deze week publiceerde de Financial Times een onderzoek naar honderdduizenden uitgelekte bestanden waaruit blijkt dat er meer dan 6,9 miljard dollar door het internationale bankstelsel is gesluisd.

Op 26 september zette de krant de conclusie erbij, en die is scherper dan de bedragen. De oprichter van A7 houdt vol dat zijn bedrijf "immuun" is voor sancties terwijl Russische banken buiten het betalingsverkeer staan. Wat de bestanden laten zien, is het omgekeerde: A7 verplaatst geld niet om het westerse stelsel heen, maar erdoorheen. Met dekmantelbedrijven en valse facturen kreeg de groep toegang tot het Swift-netwerk en tot rekeningen bij banken die er niets van wisten, waaronder Standard Chartered en Citigroup.

Dat draait de beleidsvraag om. Een echt eigen stelsel zou buiten het bereik van handhaving liggen; een constructie die westerse betaalrails nodig heeft en met valse papieren binnenkomt, ligt er juist binnen. Het bestaan van A7 is dus eerder bewijs dat vier jaar sancties geen alternatief heeft voortgebracht dan bewijs dat er een alternatief is. Slecht nieuws voor wie dacht dat het regime waterdicht was, beter nieuws voor wie het wil handhaven.

Dezelfde dag kwam er een tweede route bij. De Financial Times meldde dat de Amerikaanse financier Todd Boehly dichter bij de overname is gekomen van de internationale bezittingen van het gesanctioneerde Russische oliebedrijf Loekoil. Boehly werkt daar al maanden aan. Samen vormen de twee berichten een paar: onderaan wordt het betalingsregime van binnenuit ondermijnd met vervalste papieren, bovenaan wordt het eigendomsprobleem opgelost door bezit over te dragen aan een westerse belegger. Beide routes laten de formele lijst intact en verkleinen wat die lijst doet. Dat sluit aan op de waarschuwing van Europese diplomaten op 22 september, toen twee hoofdsteden de verlenging van de hele lijst tegenhielden voor nationale doelen: een lijst die politiek wordt aangepast, verliest de juridische grond onder de rest.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Nederlandse banken, trustkantoren en havenbedrijven verschuift hiermee waar het werk zit. Zoeken naar een parallel Russisch betaalsysteem levert niets op als het geld door de eigen rekeningen loopt; de vraag is of een factuur echt is en of een klant bestaat, en dat is arbeidsintensiever en minder goed te automatiseren. De implicatie voor Brussel is ongemakkelijker: het politieke gevecht van deze maand ging over wie op de lijst staat, terwijl het lek in de papieren zit. Zolang de handhaving op namen is gebouwd en de ontwijking op documenten, loopt het debat langs het probleem heen.

Technologie — Anthropic bereidt een beursgang voor

De uitbouw van rekencapaciteit voor kunstmatige intelligentie wordt steeds vaker buiten de gewone bankkanalen om gefinancierd. Nvidia zet samen met Apollo, Blackstone, BlackRock, Brookfield en Goldman Sachs financieringsplatforms op van meer dan vijfhonderd miljard dollar, en dat geld komt van private kredietverstrekkers die buiten het bankentoezicht vallen. Op 24 september kwam daar het beeld bij dat de grootste laboratoria de beursgang uitstellen: Sam Altman noemde een beursgang van OpenAI voor 2027 onwaarschijnlijk, en er werd gesproken over een private ronde op een waardering van 1,2 biljoen dollar.

Op 26 september bleek het andere grote laboratorium de omgekeerde route te kiezen. Anthropic werkt aan een aanvraag voor een beursgang waarbij het bedrijf op twee biljoen dollar gewaardeerd zou kunnen worden. De Financial Times tekent daarbij aan dat dat getal eerder te laag dan te hoog kan blijken.

Wat daarmee verandert, is niet de omvang van het risico maar wie het draagt. Een beursgang van deze grootte haalt een deel van de financiering van de AI-uitbouw uit privaat onderhandelde kredieten en brengt het naar de openbare markt, waar het elke dag wordt geprijsd en waar indexbeleggers het automatisch in bezit krijgen. Daar zit ook de timing in: de Amerikaanse tienjaarsrente bleef deze week boven 5,1 procent, en die rente is de maatstaf waartegen zo'n waardering wordt afgewogen. Dezelfde herprijzing maakt een beursgang nu aantrekkelijk, omdat private financiering duurder wordt, en riskant, omdat een hogere rente toekomstige winsten minder waard maakt.

Wat dit betekent in de praktijk: Nederlandse pensioenfondsen en indexbeleggers krijgen zo'n positie niet door een keuze maar door een weging. Een notering van twee biljoen dollar komt in de wereldindices terecht, en wie die indices volgt, koopt mee. De implicatie is dat het risico van de AI-uitbouw dan zichtbaar wordt in dagkoersen in plaats van in kredietovereenkomsten die niemand ziet, en dat is een verbetering voor het toezicht en een verslechtering voor de rust van de belegger. Wat het niet verandert: of al die rekencentra ooit terugverdienen wat erin gaat.

Verder in het kort

Verenigde Staten: Avril Haines, die in 2021 de belangrijkste inlichtingenadviseur van president Biden werd, noemde in een interview met de Financial Times een derde wereldoorlog een "plausibel scenario". In hetzelfde gesprek ging ze in op de kans dat Trump en Xi een afspraak maken over Taiwan. Haines werkte bijna twintig jaar in het Amerikaanse veiligheidsapparaat.

Verenigd Koninkrijk: Minister van Financiën John Healey presenteert op 28 oktober zijn begroting, en doet dat met hogere financieringskosten, lagere groeiverwachtingen en de belofte van premier Burnham om kiezers te helpen met de kosten van het dagelijks leven. Die drie eisen laten zich moeilijk verenigen: de rente eet de ruimte op die de belofte nodig heeft.

Brazilië: Met het oog op de verkiezingen van oktober zit Jair Bolsonaro in de gevangenis, is zijn politieke erfgenaam door een schandaal geraakt en legde een publieke ruzie een breuk binnen de familie bloot. Toch is de clan volgens de Financial Times niet uitgeschakeld en zou een terugkeer in de maak zijn.

Onderwijs: In een groep van vooral rijke landen nam het aandeel scholieren dat zegt snel op te geven toe. De Financial Times onderzoekt of het gebruik van kunstmatige intelligentie daarbij een rol speelt, zonder dat een oorzakelijk verband vaststaat.