Briefing 7 juli 2026 — Trump biedt Erdoğan de F-35 aan op NAVO-top

Achtergrond — de lopende trends

NAVO — top: vandaag begon in Ankara de tweedaagse top; Washington koppelt bescherming en wapenleveringen aan wie de vijfprocentsnorm haalt.

Oekraïne — dieptecampagne: Oekraïense aanvallen hebben 22 Russische raffinaderijen geraakt; 78 van de 83 Russische regio's kampen met brandstoftekorten.

Iran — Hormuz: Iran eist verplichte tol, geeft bevriende landen korting en valt schepen aan die zijn route mijden.

Europa — herbewapening: het Duitse kabinet keurde een defensiebudget goed dat een derde hoger ligt; Europese hoofdsteden plannen openlijk voor een scenario zonder Amerikaanse steun.

NAVO — Trump en Erdoğan vinden elkaar in Ankara

De keuze voor Ankara als toplocatie was al een machtsfeit: Turkije is tegelijk de strategisch waardevolste zuidflank van het bondgenootschap én de bondgenoot die het meest kan blokkeren. Op dag één werd zichtbaar wat dat gastheerschap oplevert.

Naast Erdoğan gezeten zei Trump dat de VS "gaat overwegen" Turkije alsnog F-35-gevechtsvliegtuigen te verkopen, en dat hij de Amerikaanse sancties tegen het land wil schrappen. Die sancties en het F-35-verbod waren juist het gevolg van de Turkse aankoop van het Russische S-400-luchtafweersysteem in 2017. Op de agenda staan verder de modernisering van Turkse F-16's en Amerikaanse motoren voor het Turkse KAAN-gevechtsvliegtuig. Trump is de eerste Amerikaanse president in ruim tien jaar die Ankara bezoekt, en hij zei er alleen te zijn omdat Erdoğan aandrong.

De Europese kant van de top draait om geld. NAVO-chef Rutte presenteerde de gestegen Europese uitgaven nadrukkelijk als argument om Washington aan boord te houden: Europese orders voor Amerikaans materieel als lijm van het bondgenootschap. Duitsland keurde een ontwerpbegroting goed met een derde meer defensiegeld (109,7 miljard euro, plus 11,6 miljard voor Oekraïne), en het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Finland en Polen meldden voortgang met een gezamenlijk aanschafmechanisme dat in 2027 moet draaien. Tegelijk beschrijven diplomaten in meer dan een dozijn hoofdsteden openlijk waar een jaar geleden niemand hardop over sprak: hoe Europa zou vechten zónder Amerika.

Wat dit betekent in de praktijk: Er voltrekken zich twee bewegingen tegelijk. Turkije wordt beloond met wapens en sancties-verlichting terwijl het thuis critici opsluit; de transactionele logica verdringt de waardengemeenschap. En Europa, Nederland incluis, betaalt op twee sporen: Amerikaanse wapens kopen om Washington te binden, én eigen structuren bouwen voor het geval dat mislukt.

Oekraïne — "er is geen achterland meer"

De Oekraïense dieptecampagne tegen de Russische brandstofvoorziening is al maanden de motor van de oorlog. Na de aanval op Ruslands grootste raffinaderij, 2.500 kilometer diep, kwam vannacht het maritieme been aan de beurt.

In de nacht van 6 op 7 juli trof Oekraïne in de Zee van Azov acht tankers uit de Russische schaduwvloot, een vrachtschip en een veerboot die benzine naar de Krim brachten. In één week werden 44 elektriciteitsdoelen op de Krim en in bezet Zuid-Oekraïne geraakt, plus twee spoorbruggen tot 257 kilometer achter het front. In het Siberische Omsk staan intussen rijen bij de pomp. De logistiek van het bezette schiereiland valt stil.

Opvallendst is de reactie binnen Rusland zelf: prominente oorlogsbloggers (doorgaans het luidruchtigste steunkoor van het Kremlin) halen openlijk uit naar de regering. Er is geen eenduidige luchtverdediging, regio's en bedrijven moeten zichzelf beschermen, en, in de woorden van één van hen: "er is nu geen achterland meer". Ruslands omvang, ooit zijn kracht, wordt onverdedigbaar.

Wat dit betekent in de praktijk: Terwijl het Kremlin nepoverwinningen ensceneert voor westerse ogen, erkennen zijn eigen propagandisten dat Oekraïne het Russische achterland kan raken waar het wil. Dat contrast, de geclaimde werkelijkheid tegenover de erkende, is de beste maatstaf voor wie er werkelijk onder druk staat. Voor de energieprijzen wereldwijd blijft dit overigens vrijwel neutraal: Rusland exporteert meer ruwe olie juist doordat zijn raffinaderijen stilliggen.

Iran — Golfstaten komen met tegenplan voor Hormuz

Iran probeert zijn greep op de Straat van Hormuz om te zetten in erkende controle, maar de regio begint zich te organiseren. Volgens Iraanse media (elders nog niet bevestigd) hebben de Verenigde Arabische Emiraten bij de Internationale Maritieme Organisatie een plan ingediend voor het beheer van de zeestraat, gesteund door acht andere landen. Iran verwierp het plan als "zonder juridische basis".

Teheran onderstreepte zijn afwijzing met geweld: op 6 juli werden twee tankers met raketten aangevallen, op 7 juli een derde met een drone, telkens schepen die de Iraanse route meden. En de diplomatieke kring wordt groter: aan de zijlijn van de NAVO-top spreken de NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken met hun collega's uit Bahrein, Koeweit, Qatar en de Emiraten over de zeestraat. Een Iraans parlementslid waarschuwde Frankrijk alvast tegen het ruimen van zeemijnen.

Daarmee kantelt het speelveld: wat begon als een bilateraal geschil tussen Washington en Teheran wordt een multilaterale kwestie — precies wat Iran wilde vermijden. Zijn aanbod van een "regionaal veiligheidsmechanisme" onder Iraanse leiding vindt bij de beoogde doelgroep, de Golfstaten, geen enkele weerklank; die kiezen voor internationale instituties.

Wat dit betekent in de praktijk: Hoe meer landen zich scharen achter alternatief beheer van de zeestraat, hoe minder de Iraanse dwang oplevert, maar ook: hoe groter de kans op een incident waarbij een westers of Golf-schip wordt geraakt. Voor de olieprijs is de richting van deze week dubbel: meer aanvallen (prijsopdrijvend), maar ook meer georganiseerd tegenwicht (dempend).

Verder in het kort

Syrië: President Macron bezocht Damascus: Frankrijk en Syrië richten gezamenlijke economische comités op voor de wederopbouw; de Syrische president al-Sharaa sprak van een "strategisch partnerschap".

Cuba: Het Cubaanse elektriciteitsnet stortte volledig in; zo'n tien miljoen mensen zaten zonder stroom, boven op de al maandenlange brandstofcrisis.

Noord-Korea: Noord-Korea experimenteert volgens militaire analisten met gemengde aanvalspakketten (ballistische raketten, raketartillerie en houwitserprojectielen tegelijk) om de Zuid-Koreaanse detectie te verwarren, een les die het uit de Russische aanvallen op Oekraïne trekt.

India/Indonesië: India verkoopt Indonesië voor 630 miljoen dollar aan BrahMos-kruisraketten en Astra-luchtdoelraketten; Indonesië is na Vietnam en de Filipijnen de derde koper.

Sancties: Griekse rederijen verdienden volgens de Financial Times bijna vier miljard dollar aan het vervoeren van Russische olie in drie jaar, ondanks de westerse sancties.

Japan: De Japanse yen zakte naar het laagste niveau tegenover de dollar sinds 1986 (162 yen per dollar); de Japanse centrale bank gaf dit jaar al zo'n 70 miljard dollar uit aan interventies.