Briefing 8 juli 2026 — VS en Iran wisselen aanvallen uit, Trump verklaart akkoord "voorbij"

Achtergrond — de lopende trends

Iran — Hormuz: Iran valt schepen aan die zijn verkeersroute mijden en verkiest volgens analisten controle over de zeestraat boven het vermijden van een nieuwe oorlog met de VS.

NAVO — top: in Ankara draait de top om de vijfprocentsnorm en de vraag hoe betrouwbaar de Amerikaanse veiligheidsgarantie nog is.

Oekraïne — luchtoorlog: Oekraïne kan Russische ballistische raketten niet meer onderscheppen; bij de laatste twee massale aanvallen werd er geen enkele neergehaald.

Europa — politiek: de Franse presidentsverkiezing van april 2027 wordt de volgende grote systeemtest voor de EU.

VS–Iran — het bestand wankelt

Het akkoord dat in juni een einde maakte aan de oorlog tussen de VS en Iran staat onder toenemende spanning: Iran valt al weken schepen aan die zijn verkeersroute door de Straat van Hormuz mijden, en een gezamenlijke verklaring van de VS en de Golfstaten wees de Iraanse controle-eis onlangs formeel af.

Nu is de dwang wederzijds geworden. Als antwoord op Iraanse aanvallen op drie tankers (waaronder een Saoedisch schip en een Qatarese gastanker) bestookte het Amerikaanse leger op 7 juli ruim tachtig Iraanse doelen: kustradars, antischeepsraketten, lanceerplaatsen en meer dan zestig speedboten van de Revolutionaire Garde. Iran sloeg terug met aanvallen op Amerikaanse militaire doelen in Bahrein en Koeweit, zonder slachtoffers. Trump verklaarde daarop in Ankara het interim-akkoord "voorbij" en haalde hard uit naar de Iraanse leiding; de VS draaide ook de vergunning voor Iraanse olieverkoop terug. Toch is er een belangrijke nuance: volgens ingewijden zei Trump tegen zijn adviseurs de oorlog pas te hervatten als Iran Amerikaanse militairen doodt.

Militaire analisten trekken een ontnuchterende conclusie: de Amerikaanse aanvallen veranderen het Iraanse gedrag niet. Iran heeft maar kleine aantallen projectielen nodig om individuele schepen te raken, en Teheran heeft laten zien dat het controle over de zeestraat belangrijker vindt dan het vermijden van een nieuwe grote oorlog.

Wat dit betekent in de praktijk: Beide partijen opereren onder een dun plafond: Iran vermijdt Amerikaanse doden, Trump maakt van doden zijn rode lijn. Eén afzwaaier kan de oorlogsfase doen herstarten. De olieprijs schoot al omhoog, en zolang dit duurt, blijft elke aanval in de Golf direct voelbaar in de energieprijzen.

NAVO — dreigen, geruststellen en een Patriot-licentie

De NAVO-top werd op dag twee overschaduwd door de nachtelijke aanvallen op Iran én door een nieuwe Amerikaanse dreiging: Trump zei "alle soldaten" uit Europa te kunnen terugtrekken. Tegelijk meldde persbureau Reuters dat hij de NAVO-leiders achter gesloten deuren juist verzekerde dat hij de VS in het bondgenootschap wil houden. Dreigen in het openbaar, geruststellen in de achterkamer. De onzekerheid zelf is het drukmiddel.

Voor Oekraïne leverde de top wél iets concreets op. Trump kondigde aan dat Oekraïne een licentie krijgt om zelf onderscheppingsraketten voor Patriot-systemen te produceren; de productie zou over twee à drie maanden kunnen beginnen. Dat raakt precies de zwakste plek: bij de laatste twee massale Russische aanvallen werd geen enkele ballistische raket onderschept omdat de voorraad op is. Zelensky presenteerde zijn land in Ankara nadrukkelijk als aanwinst in plaats van last, en riep Europa op "urgent" een eigen productiecapaciteit voor antiballistische systemen op te bouwen — "Ruslands laatste grote voordeel".

Kanttekening: een licentie is geen levering. Rusland produceert zo'n zestig à vijfenzestig Iskander-raketten per maand en kan het gat van maanden vóór de Oekraïense productie op gang komt, uitbuiten. Verder tekenden Turkije en het Verenigd Koninkrijk een breed defensiepartnerschap en opende de NAVO onderhandelingen met Zuid-Korea over toegang tot de gezamenlijke wapenaankoopmarkt.

Wat dit betekent in de praktijk: De trend is onmiskenbaar. De VS verschuift van beschermer naar poortwachter die bescherming verkoopt, en het bondgenootschap zoekt zijn industriële basis steeds vaker buiten Europa, van Kyiv tot Seoul. Voor Nederland betekent dit: de defensie-uitgaven gaan omhoog én de leveringszekerheid wordt een eigen verantwoordelijkheid.

Frankrijk — Le Pen kandidaat ondanks veroordeling

In Frankrijk beëindigde Marine Le Pen ruim een jaar onzekerheid: ze stelt zich kandidaat voor de presidentsverkiezing van april 2027, hoewel de rechter haar veroordeling wegens verduistering in hoger beroep bevestigde. Ze stapt naar het hoogste gerechtshof en verklaarde: "Mijn handen zijn schoon."

Geen enkele Franse presidentskandidaat ging ooit de race in met zo'n veroordeling op zak. In peilingen voor de eerste ronde ligt Le Pen ver voor op haar rivalen; over een tweede ronde zijn de peilingen verdeeld. Haar besluit maakt ook een einde aan de vraag of zij dan wel haar beoogd opvolger Jordan Bardella de campagne zou leiden.

De Franse verkiezing wordt daarmee een test die verder reikt dan Frankrijk: kan een veroordeling een electorale beweging stoppen, of wordt justitie zelf inzet van de campagne? Voor de Europese Unie staat er veel op het spel: Frankrijk is naast Duitsland de spil van de Europese defensie-opbouw en van de steun aan Oekraïne.

Wat dit betekent in de praktijk: Vanaf nu weegt op elk Europees besluit (over defensie, Oekraïne, de verhouding met Washington) de vraag mee wie er in mei 2027 in het Élysée zit. Een overwinning van Le Pen zou de Europese koers fundamenteel kunnen verleggen, en die onzekerheid begint nu al door te werken.

Verder in het kort

Iran/Irak: De zesdaagse begrafenisstoet van Khamenei trok de grens over naar het Iraakse Najaf, begeleid door banieren van pro-Iraanse milities en "Dood aan Amerika"-leuzen.

Midden-Oosten: Irak en Syrië bereiden een economisch akkoord voor dat medio juli in Washington getekend moet worden, mogelijk de kiem van een nieuw regionaal samenwerkingsverband onder Amerikaanse regie.

Israël: Premier Netanyahu waarschuwde dat de verkoop van F-35's aan Turkije "de machtsbalans in het Midden-Oosten" zou verstoren; ook het Amerikaanse Congres en Griekenland zijn tegen.

Zwarte Zee: Turkije, Bulgarije en Roemenië tekenden een akkoord over de bescherming van kritieke onderwater-infrastructuur in de Zwarte Zee.

Sahel: De Russische minister Lavrov toert door Afrika: na Ethiopië reisde hij naar Niger voor overleg met de door junta's geleide Sahel-alliantie, precies de regio waar de VS stilletjes terugkeert met een ruil van inlichtingen tegen grondstoffen.

Oekraïne: Oekraïne raakte in 72 uur negentien Russische brandstoftankers, een vrachtschip en een veerboot, en trof twee raffinaderijen tot 1.100 kilometer diep in Rusland.