Briefing 8 september 2026 — Houthi's bestoken vier Saoedische steden

Achtergrond — de lopende trends

Rode Zee — blokkade zonder effect: sinds eind juli blokkeren de Houthi's Saoedische schepen, maar Riyad verlegde zijn olie-export naar Yanbu en het Suezkanaal en het beoogde effect bleef uit.

Oekraïne — onderhandelen op verzonnen cijfers: sinds begin september staat vast dat het Russische leger Poetin systematisch onjuist informeert over de gevechten, en dat dat zijn eisen onbuigzaam maakt.

Duitsland — de muur wordt rekenkundig onhoudbaar: de AfD won zondag Saksen-Anhalt met bijna 44 procent, en uitsluiting werkt alleen zolang de uitgesloten partij klein genoeg is om uit te sluiten.

Energie — de prijs zoekt een nieuwe route: door de Straat van Hormuz stroomt weer bijna evenveel olie als voor de oorlog, maar de olieprijs stijgt nu door andere kwetsbaarheden dan de zeestraat.

Jemen en Saoedi-Arabië — van blokkade naar raffinaderij

Sinds eind juli proberen de Houthi's Saoedi-Arabië te dwingen met een zeeblokkade: geen Saoedisch schip zou de Rode Zee nog veilig kunnen passeren. Riyad antwoordde niet met een gevecht maar met een omweg. Het koninkrijk verscheepte zijn olie voortaan grotendeels vanuit Yanbu, ten noorden van Bab al-Mandab en van het Houthi-gebied, en door het Suezkanaal. De laatste aanval op een Saoedisch schip dateert van 24 augustus.

Op dinsdag 8 september sloegen de Houthi's een andere richting in. Ze bestookten olie-installaties in Abha, Jizan en Najran en een Saoedische luchtmachtbasis bij Khamis Mushait met ballistische raketten en drones. Saoedische autoriteiten meldden branden op de locaties en 73 gewonden, onder wie vrouwen en kinderen. De aanvallen horen tot de zwaarste op het koninkrijk sinds de Verenigde Staten en Israël in februari de oorlog tegen Iran begonnen. Officiële Houthi-media kondigden aan de "economische slagaders" van Saoedi-Arabië te blijven treffen tot Riyad zijn militaire operaties in Jemen staakt, de blokkade van Houthi-havens opheft, salarissen van Houthi-functionarissen betaalt en herstelbetalingen doet. Tegelijk zijn regeringstroepen een tegenoffensief begonnen bij Taiz, al-Bayda en al-Jawf, met Sanaa als uitgesproken doel.

Wat er verandert, is het doelwit. Een blokkade treft transport en is te omzeilen door elders te laden; een aanval op een raffinaderij treft productie en laat zich niet omleggen. De Houthi's hebben dit eerder gedaan: een aanval op de olie-installatie bij Jizan ging in 2022 direct vooraf aan een staakt-het-vuren. Ook de markt bewoog. Brent kwam maandag boven de 98 dollar, na Amerikaanse aanvallen op drie Iraanse olietankers in het weekend en een eerste aanval op Jizan. Het verschil tussen de ruwe-olieprijs en de dieselprijs bereikte een record. Dat laatste getal zegt meer dan het eerste: een recordmarge op diesel wijst op krapte in raffinagecapaciteit, en Jizan is een raffinaderij.

Wat dit betekent in de praktijk: Aan de Nederlandse pomp is krapte op de dieselmarkt eerder te merken dan een stijging van de ruwe-olieprijs. Diesel bepaalt de kostprijs van vrachtvervoer, landbouw en bouw, en werkt daardoor door in prijzen die niets met olie te maken lijken te hebben. Zolang de Houthi's productie in plaats van scheepvaart aanvallen, is de omweg die Riyad deze zomer vond geen bescherming meer, en de olieprijs stijgt dan zonder dat er iets in de Straat van Hormuz gebeurt.

Oekraïne — het front dat Poetin beschrijft, bestaat niet

Begin deze maand kwam vast te staan wat de onderhandelingen over Oekraïne blokkeert. Het Russische leger rapporteert al maanden overwinningen die er niet zijn, en die opgesmukte rapportage bereikt Poetin ongefilterd. Een leider die denkt dat hij wint, hoeft niets weg te geven.

Op dinsdag 8 september belde Poetin met Trump over de resultaten van het bezoek van de Amerikaanse gezanten. Kremlinadviseur Joeri Oesjakov zei dat Poetin de Amerikaanse president een "objectief en grondig" overzicht van de situatie aan het front had gegeven en had uitgelegd hoe Washington de oorlog snel kan beëindigen. Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov verklaarde dat de positie van Oekraïne elke dag verslechtert en dat de Russische vredesvoorwaarden harder worden naarmate de oorlog voortduurt. Minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zei dat de Amerikaanse onderhandelaars de "realiteit op de grond" beginnen te erkennen. Dezelfde dag liep de driedaagse pauze op langeafstandsaanvallen af en sloegen Russische ballistische raketten in op flatgebouwen in Kyiv.

De cijfers naast die "realiteit" maken het beeld compleet. Tussen 20 mei en 20 november 2025 wonnen Russische troepen netto 2.403 vierkante kilometer, met echte doorbraken bij Pokrovsk, Koepjansk en Hoeljajpole. Dat was de periode waarin het Amerikaanse 28-puntenplan werd besproken, en Moskou wees dat plan af als onvoldoende. Tussen 8 maart en 8 september 2026 wonnen Russische troepen netto 361 vierkante kilometer en verloren ze bovendien 195 vierkante kilometer van eerder veroverd gebied. Bijna zeven keer minder terreinwinst, dezelfde eis.

Wat dit betekent in de praktijk: De Russische onderhandelingspositie volgt het slagveld niet, want het slagveld is onder die positie weggezakt zonder dat er iets veranderde. Dat betekent dat een Westers gebaar, een concessie of een nieuw voorstel de uitkomst niet verschuift: het bericht dat Poetin krijgt komt uit zijn eigen apparaat en is van buitenaf niet te corrigeren. Wie in Europa rekent op een wapenstilstand voor de winter, rekent op een gesprek dat aan de Russische kant over een andere oorlog gaat.

Duitsland — de partij die de muur overeind houdt, is gehalveerd

Zondag won de AfD de verkiezing in Saksen-Anhalt met bijna 44 procent, meer dan een verdubbeling. De CDU van bondskanselier Friedrich Merz, die de deelstaat sinds 2002 bestuurde, zakte naar ongeveer 17 procent. De vraag van maandag ging over de winnaar. De vraag van dinsdag gaat over de verliezer.

Het verlies is zo groot dat binnen de CDU een tot nu toe onuitgesproken angst hardop klinkt: dat de partij politiek kan verdwijnen. Merz sloot dinsdag elk gesprek over aftreden uit. In Maagdenburg is de 35-jarige Ulrich Siegmund, oud-parfumverkoper, de waarschijnlijke nieuwe deelstaatpremier; hij publiceerde een tienpuntenplan voor zijn eerste honderd dagen en hoopt individuele CDU-parlementsleden over te halen, omdat de AfD net geen absolute meerderheid haalde. Nu de gevestigde partijen een coalitie uitsluiten, kan de kleine linkspopulistische BSW de doorslag geven. In Wenen greep FPÖ-leider Herbert Kickl het resultaat aan om een "remigratiewet" aan te kondigen voor dit najaar. Zijn partij staat in de peilingen op 39 procent tegen 21 voor de regerende ÖVP.

De Brandmauer, de afspraak om nooit met de AfD te regeren, is geen principe maar een rekensom. Hij werkt zolang de overige partijen samen genoeg zetels hebben. Precies die andere partijen zijn nu degenen die verliezen, en Kickl voert dat argument inmiddels hardop aan in een ander land: de kiezer heeft gesproken, dus moet het resultaat worden aanvaard.

Wat dit betekent in de praktijk: Het AfD-programma raakt Nederland langs twee lijnen die weinig met migratie te maken hebben. De partij wil de betrekkingen met Rusland herstellen en de euro verlaten. Zolang de AfD alleen in deelstaten wint, blijft dat programmatekst; op het moment dat de rekensom ook federaal niet meer uitkomt, wordt het een variabele in het Europese Ruslandbeleid en in de muntunie waarvan Nederland deel uitmaakt.

Verder in het kort

Duitsland: Openbaar aanklagers in Saksen meldden maandag dat onderzoekers in totaal 21 zelfgemaakte explosieven hebben gevonden bij hoogspanningsleidingen ten zuiden van het onderstation Graustein, in het district Görlitz. Negen ervan kwamen in het weekend boven water. De man die per brief de verantwoordelijkheid opeiste voor de aanslagen op het stroomnet van vorige week is nog voortvluchtig. In augustus werd een drone-aanval op de luchthaven Leipzig/Halle formeel aan de Russische staat toegeschreven.

Canada: Ottawa liet kort na middernacht op dinsdag 20 miljard dollar aan tegentarieven ingaan, op Amerikaans staal, aluminium, hout, kleding, huishoudapparaten, landbouwmachines en elektronica. Trump riep dezelfde dag op tot een boycot van vliegtuigbouwer Bombardier. Een Amerikaans tegentarief lag minder voor de hand dan het lijkt: Canada's grootste export naar de Verenigde Staten is olie, en die belasten raakt raffinaderijen in Texas en Louisiana.

Servië: Belgrado hield maandag de grootste publieke uitvaart in decennia voor Ratko Mladić, die een levenslange straf uitzat voor genocide in Srebrenica. Er waren een erewacht, een saluutschot en een militaire kapel, en een regeringsvliegtuig haalde de kist op. De Europese uitbreidingscommissaris noemde het onverenigbaar met Europese waarden en zegde haar bezoek af. President Aleksandar Vučić schreef diezelfde dag verkiezingen uit voor volgende maand.

Groenland: Commissievoorzitter Ursula von der Leyen kondigde dinsdag bij een ontmoeting met de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen aan dat de EU 200 miljoen euro in Groenlandse infrastructuur investeert, gericht op verbindingen, schone energie en kritieke grondstoffen. Brussel overweegt de financiering tot 2034 meer dan te verdubbelen, naar 530 miljoen euro.

Verenigd Koninkrijk: Minister van Buitenlandse Zaken Ed Miliband kondigde dinsdag sancties aan tegen Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Londen verbiedt de invoer van goederen uit de nederzettingen en treft daarnaast individuele kolonisten en bedrijven in bouw, infrastructuur, financiën en vastgoed. Miliband zei dat het Verenigd Koninkrijk optrekt met onder meer Frankrijk en Canada.

Kernenergie: De World Nuclear Association rekende dinsdag voor dat de bouw van nieuwe reactoren ruwweg moet vervijfvoudigen om de internationale doelen voor 2050 te halen: 60 tot 65 gigawatt aan nieuwe capaciteit per jaar vanaf eind jaren dertig, tegen 12,6 gigawatt in 2025. Vorig jaar kwam er wereldwijd 3 gigawatt kernenergie bij, tegenover ongeveer 814 gigawatt zon en wind.