Waarom stijgt diesel harder dan benzine?
Aan de pomp scheelt het inmiddels flink. Dat komt niet doordat olie duurder is, maar doordat er te weinig raffinaderijen over zijn die diesel maken.
Brandstof is duurder geworden, dat merkt iedereen. Maar diesel is veel harder gestegen dan benzine: over het afgelopen jaar in de Verenigde Staten ruwweg 74 procent tegen 41 procent, en in de Europese Unie ongeveer 45 tegen 29 procent. Die kloof heeft weinig met de olieprijs te maken, want beide komen uit hetzelfde vat.
Het verschil zit in de raffinaderij
Ruwe olie is op zichzelf onbruikbaar. In een raffinaderij wordt ze door gefractioneerde destillatie gescheiden in producten die bij verschillende temperaturen verdampen: lichte gassen, benzine, kerosine, diesel, stookolie. Een raffinaderij kan de verhouding tussen die producten maar beperkt bijsturen — je kunt niet zomaar besluiten vandaag alleen diesel te maken.
Diesel is dikker en minder vluchtig dan benzine en ontbrandt door compressie in plaats van door een vonk. Dat levert meer koppel op bij lage toerentallen, en daarom rijdt er op diesel wat zwaar is en langdurig moet doorwerken: vrachtwagens, landbouw- en bouwmachines, een groot deel van het goederenvervoer per spoor en een deel van de scheepvaart. De vraag naar diesel is dus veel minder prijsgevoelig dan de vraag naar benzine — een transportbedrijf kan niet besluiten deze maand minder te rijden.
Waarom er nu te weinig is
Het tekort zit niet in de olie maar in de capaciteit om er diesel van te maken, en die is in korte tijd op drie plaatsen tegelijk geraakt. Het Midden-Oosten raffineerde vóór de oorlog ongeveer vijftien procent van alle diesel ter wereld en leverde een vijfde van alles wat over zee wordt verscheept; verschillende van die installaties zijn beschadigd. In Rusland liggen raffinaderijen onder Oekraïense droneaanvallen. En wat er nog wél wordt gemaakt, moet langs de Straat van Hormuz en de Rode Zee, waar het verkeer beperkt is.
Een raffinaderij bouw je bovendien niet in een jaar. Bij ruwe olie kunnen producenten de kraan opendraaien; bij geraffineerd product bestaat die reservecapaciteit nauwelijks. Daarom reageert de dieselprijs zo heftig, en daarom helpt het vrijgeven van strategische olievoorraden er maar beperkt tegen.
Wat betekent dit voor Nederland?
Dit is een prijsstijging die de meeste mensen niet aan de pomp tegenkomen maar in de winkel. Diesel zit in de kostprijs van bouw, landbouw, distributie en binnenvaart, en werkt dus met vertraging door in vrijwel alles wat vervoerd moet worden. Voor een land met een haven- en transportsector die zwaar meeweegt, is dat meer dan een ongemak. Het verklaart ook waarom centrale banken in deze fase de rente verhoogden: dit is een kostenschok die zich als inflatie gedraagt, en die je niet wegneemt door minder te tanken. Zie ook: geopolitiek en je energierekening.
Laatst bijgewerkt: september 2026