Briefing 23 augustus 2026 — Kyiv biedt wederzijdse terugtrekking aan

Achtergrond — de lopende trends

Oekraïne — onderhandelingen: Moskou heeft tot nu toe elk Oekraïens, Europees en Amerikaans vredesvoorstel afgewezen en houdt vast aan de eis dat Kyiv zijn voorwaarden aanvaardt.

Rusland — mankracht: de Russische verliezen lopen sinds maart harder op dan de werving, waardoor een oproep van reservisten na de Doema-verkiezingen van september rekenkundig steeds moeilijker te vermijden werd.

Handel — tarieven: Washington gebruikt invoerheffingen steeds vaker om voorwaarden af te dwingen die met handel weinig te maken hebben, ook tegenover bondgenoten.

Azië — geloofwaardigheid: sinds de oorlog met Iran verdwijnen Amerikaanse militaire middelen uit de Stille Oceaan, en Zuid-Korea en Japan zijn hun eigen zekerheden gaan bijstellen.

Oekraïne — Kyiv biedt wederzijdse terugtrekking aan, Moskou stelt een datum

Al ruim vier jaar is het patroon hetzelfde: Kyiv en zijn Europese partners leggen een voorstel op tafel, Moskou wijst het af en herhaalt dat Oekraïne zijn voorwaarden moet aanvaarden. Wat de afgelopen maanden wél verschoof, was de rol van Washington. Amerikaanse gezanten reisden herhaaldelijk naar Moskou en pas eind juli voor het eerst ook naar Kyiv.

Zondag maakte president Zelensky bekend dat Oekraïne samen met de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner een voorstel heeft uitgewerkt met drie punten: een staakt-het-vuren, een wederzijdse terugtrekking van Russische en Oekraïense troepen van de huidige frontlijn, en veiligheidsgaranties van de EU en de NAVO. Volgens Zelensky hebben de Verenigde Staten en de Europese partners het plan onderling al aanvaard, en legt Washington het nu aan beide kanten voor.

Op dezelfde dag zei Zelensky ook wat Poetin heeft besloten. Die zou het Russische leger opdracht hebben gegeven heel de provincie Donetsk vóór 31 december in te nemen, met Kostjantynivka, Slovjansk en Kramatorsk als hoofddoelen. Zelensky becijferde de Russische verliezen sinds januari op ongeveer 267.000 man, van wie zo'n 155.000 gesneuveld, en zei dat het Kremlin zich voorbereidt op een mobilisatie van ongeveer 300.000 militairen ná de Doema-verkiezingen van 18 tot 20 september. Die cijfers komen van Oekraïense zijde en zijn niet onafhankelijk bevestigd.

Twee dingen veranderen hierdoor. Het tweede punt van het voorstel is een grotere concessie dan Kyiv eerder deed, en het wordt gedaan in de week waarin Russische troepen ten oosten van Slovjansk oprukken. Oekraïne biedt dus een frontlijn weg die aan het verslechteren is, wat vanuit Kyiv logisch is maar in Moskou juist het argument versterkt om te wachten. Daarnaast is dit het eerste voorstel dat Washington en de Europese hoofdsteden onderling hebben afgetikt vóórdat het naar Moskou ging. Een Russisch nee is daarmee niet langer een nee tegen Kyiv, maar tegen een tekst waar het Witte Huis zelf aan heeft gewerkt.

Wat dit betekent in de praktijk: De verkiezingsweek van september is het scharnierpunt. Poetin heeft een datum gezet die zijn leger vrijwel zeker niet haalt, en de oproep van 300.000 militairen is precies wat die datum moet waarmaken. Dat die oproep tot na de verkiezingen wacht, verraadt dat het Kremlin er een politieke prijs voor verwacht te betalen. Voor Europa zit de rekening in het derde punt: veiligheidsgaranties betekenen troepen, materieel en geld, en dus defensie-uitgaven die nog jaren doorlopen nadat het schieten stopt. Maandag komt de steuncoalitie voor de derde keer in Kyiv bijeen, met Europese Raadsvoorzitter António Costa en de Finse president Alexander Stubb erbij, precies over die vraag.

Handel — Washington en Ottawa breken de onderhandelingen af

De Verenigde Staten en Canada onderhandelden ruim een jaar over een handelsakkoord. Vorige week dinsdag leek het rond: Washington stelde een dreigend tarief van 50 procent drie dagen uit met verwijzing naar een "DEAL" waarvan alleen de papieren nog moesten worden afgerond.

Vrijdagnacht klapten de gesprekken alsnog, vlak voor de deadline van middernacht. De heffing van 50 procent geldt sindsdien voor ongeveer 20 miljard dollar aan Canadese producten, goed voor zo'n 5,5 procent van de Canadese uitvoer naar de VS: cement, sterkedrank, zuivel en ijshockeymateriaal. Energie, potas en kritieke grondstoffen bleven buiten schot. Premier Mark Carney zei dat de Amerikaanse voorwaarden op het laatste moment werden aangepast op een manier die "oneerlijk en oneconomisch" was, en die "de betrouwbaarheid van elk akkoord in twijfel trok". Hij noemde drie punten: minder tariefverlichting voor in Canada gebouwde auto's, een beperking van Canada's vrijheid om zelf handelsakkoorden met andere landen te sluiten, en zwakkere bescherming van taal, cultuur en soevereiniteit. Canada slaat vanaf 8 september terug met heffingen op Amerikaans staal, zuivel, huishoudelijke apparaten, landbouwmachines, papier en elektronica. De Amerikaanse handelsgezant Jamieson Greer zegt dat juist Ottawa afspraken terugdraaide.

Het middelste punt is het belangrijkste. Een tarief is een prijs, maar een beperking op met wie een land zelf mag onderhandelen is een claim op zijn buitenlandbeleid. Dat verklaart waarom Canada afhaakt terwijl het aan de kortste eind trekt: met 5,5 procent van de uitvoer in de vuurlinie en geen enkele mogelijkheid om vergelijkbare schade toe te brengen, gaat de weigering niet over de prijs. Carney zei het zelf zo: "We hebben vanaf het begin erkend dat Amerika veranderd is, en dat we niet terugkeren naar onze oude relatie."

Wat dit betekent in de praktijk: Voor elke andere middelgrote economie zit de informatie in het verloop, niet in de uitkomst. Een aangekondigd akkoord dat sneuvelt bij het opstellen van de tekst leert handelspartners dat overeenstemming op hoofdlijnen met deze regering het redactieproces niet overleeft. De Europese Unie onderhandelt met dezelfde tegenpartij over staal, auto's en digitale regels, en Nederlandse exporteurs merken dat via de Europese onderhandelingspositie eerder dan via een eigen tarief. Vanaf zaterdag 29 augustus komen de G20-ministers van Financiën in Asheville bijeen; dat is het eerste moment waarop de andere middelgrote economieën hun conclusies naast elkaar leggen.

Azië — Washington haalt zijn vliegdekschip uit de Stille Oceaan

De Amerikaanse aanwezigheid in Azië brokkelt sinds de zomer zichtbaar af. Vorige week werd de gezamenlijke oefening met Zuid-Korea zes dagen vroeger beëindigd en gehalveerd in omvang, waarna Seoul de Chinese minister van Buitenlandse Zaken vroeg te bemiddelen bij Noord-Korea. Dat waren beslissingen waarover je kunt discussiëren.

Nu is er een feit waarover dat niet kan: er ligt geen Amerikaans vliegdekschip meer in de westelijke Stille Oceaan. De USS George Washington, het schip dat daar gestationeerd was, is vertrokken naar het Midden-Oosten om de USS Abraham Lincoln af te lossen, die na meer dan 250 dagen op zee aan een recordvaart bezig was. Het kan weken tot maanden duren voordat er een vervanger in de Stille Oceaan arriveert. Zulke gaten zijn zeldzaam: sinds de jaren zeventig zijn ze op één hand te tellen.

Achter dat gat zit een tweede feit dat de oorzaak verklaart. Iraanse aanvallen troffen de belangrijkste logistieke basis van de Amerikaanse Vijfde Vloot in Bahrein, waardoor de bevoorrading moest uitwijken naar Diego Garcia, ruim 3.500 kilometer van de Straat van Hormuz. Een marine die haar toevoer over zo'n afstand moet organiseren, verbruikt schepen en bemanningen sneller dan ze kan vervangen.

Wat dit betekent in de praktijk: De terugtrekking uit Azië ziet er van dichtbij niet uit als een keuze, maar als de rekening van een oorlog in de Golf die anders liep dan gepland. Dat onderscheid is precies wat bondgenoten meewegen. Een land dat denkt dat Washington bewust herprioriteert, kan daarover onderhandelen; een land dat ziet dat Washington het simpelweg niet aankan, gaat zelf investeren. Zuid-Korea bouwt onderzeeërs, Japan bouwt zijn krijgsmacht uit en Taiwan traint zijn burgers. Dat zijn beslissingen die het gat overleven, ook als het schip volgend jaar terugkomt. Voor Europa zit de les elders: een bondgenoot die twee conflicten niet tegelijk kan dekken, dekt het conflict dat het dichtst bij de eigen politiek ligt.

Verder in het kort

Verenigde Staten: Meer dan 1.000 van de circa 22.000 medewerkers van de CIA zijn inmiddels vertrokken, en het aantal opzeggingen en vervroegde pensioneringen overtreft alles wat de dienst zich herinnert. Vertrekkende medewerkers wachten tot negen maanden op hun eerste pensioenbetaling. Het ministerie van Justitie publiceerde daarnaast een advies waarin het tuchtrecht van de diplomatieke dienst ongrondwettig wordt verklaard, wat de juridische opmaat is naar herinrichting in plaats van alleen krimp.

China: Chinese kredietnemers losten in juli netto 590 miljard yuan (87,5 miljard dollar) af, de grootste maandelijkse aflossing sinds de metingen in 2002 begonnen, waarvan 460 miljard bij huishoudens. Dat huishoudens blijven aflossen hoe goedkoop lenen ook wordt, is het klassieke patroon van een balansrecessie. Het totale krediet groeide nog wel, maar alleen doordat de staat meer leende: Peking is inmiddels vrijwel de enige partij in het land die nog enthousiast schulden aangaat.

Elektronica: Een Iraanse aanval op de industriezone Jubail in Saoedi-Arabië legde in de tweede oorlogsmaand een fabriek plat die ongeveer 70 procent van de wereldproductie van speciale hars voor printplaten verzorgde. De schok werkt nog steeds door: printplaatprijzen liggen 40 procent hoger en levertijden liepen op van drie naar vijftien weken. Analisten verwachten dit najaar de duurste consumentenelektronica in tien jaar.

Sahel: Een VN-sanctierapport dat vorige week openbaar werd, stelt vast dat een losgeld van ongeveer 50 miljoen dollar uit eind 2025 verdeeld is over de gevechtseenheden van de jihadistische alliantie JNIM en haar aanvallen in Mali mede heeft bekostigd, met een deel doorgesluisd naar de kern van al-Qaida en de Jemenitische tak. De VN noemt de betaler niet; regionale bronnen wijzen Reuters op de Verenigde Arabische Emiraten. JNIM telt inmiddels 7.000 tot 8.000 strijders.

IJsland: Zes dagen voor het referendum van zaterdag over het hervatten van de toetredingsonderhandelingen met de EU zet de IJslandse publieke omroep het ja-kamp op 53 procent. De gesprekken liggen sinds 2013 stil, en de visserij is opnieuw het struikelblok. Reykjavik gokt erop dat tien jaar Europese veiligheidszorgen de rekensom hebben veranderd.

Robotisering: Een Amerikaanse studie uit 2026 onder leiding van Stanford-econoom Erik Brynjolfsson vond dat een 10 procent hoger wettelijk minimumloon samenhangt met 8 procent meer robots in fabrieken. Dat is een aanwijzing waarom AI vooralsnog geen robots oplevert: kapitaal gaat naar wat het meeste rendeert, en dat is software die hoogopgeleiden sneller laat werken, niet een machine die laagbetaald handwerk vervangt. De landen met de hoogste robotdichtheid (China, Singapore en Zuid-Korea) kwamen daar via staatsinvesteringen.