Briefing 25 oktober 2026 — Starlink werkt volgens Kyiv weer op hoge snelheid

Achtergrond — de lopende trends

Oekraïne — Amerikaanse drukmiddelen op Kyiv: sinds half oktober gebruikt Washington ook praktische middelen, zoals een snelheidslimiet op de satellietterminals van SpaceX, terwijl Oekraïne zijn aanvallen op Russische energie voortzet.

Oekraïne — aanvallen op het Russische achterland: Oekraïense drones treffen steeds vaker raffinaderijen, stroomstations en fabrieken; half oktober volgde de grootste aanval op Sint-Petersburg sinds 2022.

Iran — afschrikking met dreigementen: Teheran dreigt Amerikaanse troepen en Saoedische olie aan te vallen als de oorlog weer oplaait, terwijl de VS en Israël volgens de New York Times een korte aanval na de Amerikaanse verkiezingen van 3 november voorbereiden.

Economie — duurder lenen voor staten: sinds augustus staat de lange rente in de VS, Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en Japan tegelijk op het hoogste niveau in jaren.

Oekraïne — Starlink werkt volgens Kyiv weer op hoge snelheid

Vorige week gold een snelheidslimiet op de terminals van SpaceX in Oekraïne, volgens Reuters op last van het Witte Huis. Boven ongeveer 160 kilometer per uur werkten Starlink en de militaire versie Starshield niet, en dat raakte juist de snelle drones waarmee Oekraïne doelen op middellange afstand aanvalt. Gegevens van de Oekraïense dronetroepen lieten zien dat het aantal geslaagde aanvallen daardoor sterk afnam.

Op 24 oktober zeiden president Zelensky en minister van Defensie Jevhenij Chmara dat de verbinding weer stabiel is. Volgens hen werken de terminals weer bij snelheden boven de oude limiet van ongeveer 160 kilometer per uur, en melden eenheden stabiele verbindingen bij meer dan 400 kilometer per uur. Het ministerie zei niet of de dienst volledig is hersteld.

In dezelfde nacht, van 23 op 24 oktober, viel in grote delen van de bezette Krim de stroom uit. Satellietbeelden van NASA tonen branden bij het hoogspanningsstation Taman in de Russische regio Krasnodar. Dat station is het knooppunt dat de vier lijnen verbindt die stroom vanuit Rusland naar de Krim brengen; een treffer daar raakt zo de toevoer naar het hele schiereiland. De Oekraïense dronetroepen zeggen vijf stroomstations op het schiereiland zelf te hebben getroffen, in een operatie die Kyiv "Crimea Switch Off" noemt. Het Russische ministerie van Energie sprak van uitval op de Krim en in de bezette delen van Cherson, Zaporizja, Donetsk en Loehansk. De door Rusland aangestelde gouverneur van Sebastopol, Michail Razvozjajev, zei dat 40 procent van de flatgebouwen in de stad stroom heeft, in een schema van twee uur stroom en zes uur zonder.

Ook de bezettingsautoriteiten wijzen de Oekraïense drone-aanvallen aan als oorzaak van de uitval. Die aanvallen zetten de lijn voort van de aanvallen op het Russische achterland: na raffinaderijen en Sint-Petersburg is nu de stroomvoorziening van een bezet gebied het doel. Of het herstelde Starlink bij deze aanvallen al een rol speelde, is niet bekend. Wel valt het gemelde herstel van Starlink samen met een aanval op de stroom van de hele Krim. Wie de beperking heeft laten vallen, Washington of SpaceX, is niet bekend. Als het herstel standhoudt, kan Kyiv zijn aanvallen op middellange afstand weer uitbreiden zonder de rem van vorige week.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Nederland, dat Oekraïne militair en financieel steunt, laat de afgelopen week zien hoe afhankelijk Oekraïne is van één Amerikaans bedrijf. De EU bood Kyiv eerder deze maand haar eigen beveiligde satellietdienst Govsatcom aan; als lidstaat betaalt Nederland daaraan mee. Let de komende week op de vraag of de snelheidslimiet wegblijft en of de aanvallen op de Krim doorgaan.

Iran — Amerikaanse inlichtingenchef waarschuwt voor Iraanse aanvalsplannen

Sinds het einde van de grote gevechten dreigt Teheran met aanvallen op Amerikaanse troepen en Saoedische olie als de oorlog weer oplaait. Vorige week kwamen Amerikaanse en Israëlische plannen naar buiten voor een korte aanval op Iran na de Amerikaanse verkiezingen van 3 november. Nu komt de waarschuwing van de andere kant.

Jay Clayton, de Amerikaanse directeur van de inlichtingendiensten, waarschuwde op 23 oktober dat Iran zich in een "vergevorderd stadium" bevindt van de voorbereiding van aanvallen op Amerikaanse doelen in de regio. In een memo aan minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio schreef hij dat Iran zijn pogingen om Amerikaans personeel te treffen "aanzienlijk heeft opgevoerd". Amerikaanse functionarissen noemen de dreiging voor Amerikanen in het Midden-Oosten de hoogste sinds de oorlog in februari begon. Dezelfde dag meldde de New York Times op basis van functionarissen dat de VS begonnen zijn met het terugtrekken van diplomaten uit de regio.

Teheran zelf liet Arabische regeringen en bemiddelaars weten dat het Amerikaanse troepen en marineschepen "agressiever" zal aanvallen als de VS of Israël opnieuw toeslaan. Iran zou op 11 oktober meer dan dertig ballistische raketten voor de middellange afstand hebben getest.

De Amerikaanse en Israëlische plannen richten zich op de periode na 3 november; Clayton noemt geen moment voor de Iraanse voorbereidingen, maar beide kanten lijken zich op een hervatting voor te bereiden. De Iraanse dreigementen passen bij afschrikking; Amerikaanse analisten lezen ze als een poging een nieuwe aanval te voorkomen, terwijl Iran zich in hun lezing tegelijk op een conflict voorbereidt. Clayton spreekt echter niet van dreigementen maar van de voorbereiding van aanvallen in een vergevorderd stadium, en het terugtrekken van diplomaten wijst erop dat Washington die waarschuwing ernstig neemt. Het kan ook zijn dat Washington vooral zijn mensen beschermt voor het geval het zelf aanvalt. Dat Amerikaanse functionarissen de dreiging nu het hoogst noemen sinds februari, kan een nieuwe aanval voor Washington riskanter maken.

Wat dit betekent in de praktijk: Een nieuwe ronde gevechten zou de olie- en gasprijs opnieuw opdrijven, en daarmee de energierekening van Nederlandse huishoudens en bedrijven. Belangrijke data zijn de Israëlische verkiezingen van 27 oktober en de Amerikaanse van 3 november.

Economie — Londen betaalt meer aan rente dan aan defensie

Sinds augustus lenen westerse staten tegen de hoogste lange rente in jaren. Vorige week bleek dat Frankrijk meer rente betaalt dan veel Franse bedrijven. In Groot-Brittannië wordt dezelfde beweging nu een begrotingsprobleem.

De Britse staat betaalt al meer rente over zijn schuld dan hij aan defensie uitgeeft, schreef de Financial Times op 25 oktober. De Britse begrotingswaakhond OBR verwacht dat de jaarlijkse rentelast rond 2030 oploopt tot ongeveer 137 miljard pond. Woensdag 28 oktober presenteert minister van Financiën John Healey de eerste begroting van de regering van premier Andy Burnham. De krant verwacht een rustige begroting: maatregelen tegen de hoge kosten van levensonderhoud nu, belastingverhogingen pas aan het eind van de regeerperiode.

Ook van de centrale banken wordt deze week geen verlichting verwacht. De Amerikaanse centrale bank, de ECB en de Bank van Japan maken hun rentebesluit bekend en houden de rente naar verwachting gelijk. De Fed stelt een nieuwe renteverhoging waarschijnlijk uit tot na de verkiezingen van 3 november, hoewel de inflatie, aangejaagd door de oorlog in het Midden-Oosten, oploopt.

Daarmee raakt de hogere rente rechtstreeks aan de Britse rol in de Europese veiligheid. Groot-Brittannië wil meer aan defensie uitgeven, in lijn met de NAVO-norm, en een voortrekker zijn bij de steun aan Oekraïne. Een rentelast die groter is dan het defensiebudget en die blijft stijgen, laat daar steeds minder ruimte voor. Of de begroting van woensdag ruimte laat voor meer defensie, is nog onduidelijk.

Wat dit betekent in de praktijk: Nederland krijgt met dezelfde spanning te maken: de NAVO-norm vraagt meer geld voor defensie, terwijl de kosten van nieuwe leningen voor de Nederlandse staat mede afhangen van de Europese rente. Het rentebesluit van de ECB op donderdag 29 oktober geeft een signaal over de rente voor Nederlandse huishoudens en de staat. Woensdag blijkt al of de Britse begroting ruimte laat voor defensie.

Verder in het kort

Egypte: Het Egyptische parlement stemt maandag 26 oktober over een machtiging voor president Sisi om troepen te sturen om Saoedi-Arabië te verdedigen, als Riyad daarom vraagt. Het gaat om verdediging, niet om een aanval op Jemen; voor een ja is twee derde van de stemmen nodig.

Israël: Israël kiest dinsdag 27 oktober een nieuw parlement, voor het eerst sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023. In de peilingen ligt oud-legerleider Gadi Eisenkot nipt voor op premier Netanyahu; geen van beiden komt in de buurt van de 61 zetels voor een meerderheid.

Brazilië: Brazilianen kozen zondag 25 oktober in de tweede ronde tussen Flávio Bolsonaro en president Lula. Bolsonaro won de eerste ronde op 4 oktober met 47,03 tegen 45,16 procent; de uitslag van de tweede ronde was bij het afsluiten van deze briefing nog niet bekend.

Balkan: Servië en Bulgarije stemden zondag 25 oktober. In Servië probeert Aleksandar Vučić, die aftrad als president, terug te keren als premier tegen de lijst van de studentenbeweging. In Bulgarije wil Iliana Jotova president blijven; een tweede ronde op 1 november ligt voor de hand.

Afrika: Poetin ontvangt op 28 en 29 oktober in Moskou de top tussen Rusland en Afrika. De meeste Afrikaanse regeringen hebben hun komst bevestigd; op de agenda staan investeringen, voedsel, samenwerking op het gebied van kernenergie en betalingen buiten westerse systemen.

Canada: Premier Mark Carney ontvangt op 29 en 30 oktober Ursula von der Leyen en António Costa in Montreal. Von der Leyen bood Canada eerder het eerste geassocieerde lidmaatschap van de EU aan; de top moet dat omzetten in afspraken over handel, defensie, kritieke grondstoffen en technologie.