Briefing 28 oktober 2026 — VS waarschuwen Golfstaten volgens de Wall Street Journal voor een korte, harde campagne tegen Iran

Achtergrond — de lopende trends

Iran — de aanvalsperiode na 3 november: de VS en Israël bereiden volgens Amerikaanse media een korte, intensieve operatie tegen Iran voor na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen, terwijl Teheran dreigt met aanvallen op de olie-installaties van de Golfstaten.

Midden-Oosten — een regionale coalitie rond Riyad: Saoedi-Arabië, Pakistan en Turkije werken sinds begin oktober militair samen in het Mekka-pact, vooral om Saoedisch grondgebied te verdedigen tegen de Houthi's.

Oekraïne — gesprekken op Russische voorwaarden: rond 10 november staat in Abu Dhabi overleg tussen de VS, Oekraïne en Rusland gepland, maar Moskou heeft geen eigen voorstel gedaan en wil volgens Amerikaanse analisten vooral economische tegemoetkomingen van Washington.

Energie — een dure winter: de olieprijs staat ruim boven 100 dollar per vat en Europa gaat de winter in met lage gasvoorraden.

Iran — VS waarschuwen Golfstaten volgens de Wall Street Journal voor een korte, harde campagne tegen Iran

Volgens Amerikaanse media plannen de VS en Israël sinds half oktober een korte, intensieve operatie tegen Iran na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van 3 november. President Trump sloot aanvallen vóór die datum uit en gaf premier Netanyahu geen groen licht voor een gezamenlijke aanval vóór de Israëlische verkiezingen. Intussen zochten Saoedi-Arabië, Pakistan en Turkije, verbonden in het Mekka-pact, een uitweg: op 26 oktober spraken de Saoedische minister van Defensie, de Pakistaanse legerleider Asim Munir en de Turkse inlichtingenchef Ibrahim Kalin in Teheran met de Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad.

De VS hebben verschillende Golfstaten laten weten dat ze zich moeten voorbereiden op een korte, intensieve militaire campagne na de verkiezingen, meldde de Wall Street Journal op basis van ingewijden. Het Amerikaanse leger vliegt een extra Patriot-systeem van Texas naar Israël, en volgende maand voegen nog een vliegdekschipgroep en een eenheid mariniers zich bij de ongeveer twintig Amerikaanse oorlogsschepen in de regio. Op de lijst met doelen zouden petrochemische installaties staan die cruciaal zijn voor de Iraanse olie-industrie, en verder dronevoorraden en nucleaire locaties.

Het overleg in Teheran leverde niets op, zeiden bronnen in de regio. Iran vroeg de drie landen hun goede banden met Washington te gebruiken om de VS te laten instemmen met nieuwe onderhandelingen, en stelde een regionaal niet-aanvalsverdrag voor. De secretaris van de Iraanse veiligheidsraad, Mohsen Rezaei, zei dat Iran regionale afspraken wil zonder inmenging van buiten en met vertrek van buitenlandse troepen.

Saoedi-Arabië is zelf doelwit van Iran en de Houthi's, en Pakistan heeft militairen in het koninkrijk en bemiddelde al eerder tussen Washington en Teheran. Hun invloed op de beslissing over een aanval lijkt klein: Saoedi-Arabië en Pakistan hebben geen diplomatieke banden met Israël, en de Turks-Israëlische relatie is sterk verslechterd.

De aanvalsperiode na 3 november krijgt zo een operationele vorm. Het Mekka-pact heeft daar tot nu toe weinig tegenover kunnen zetten. De prijs die Iran vraagt, het vertrek van buitenlandse troepen, zullen de Golfstaten waarschijnlijk niet betalen zolang zij Amerikaanse bases huisvesten; dat wijst erop dat het pact voorlopig een verdedigingsverband blijft en geen bemiddelaar die een oorlog kan afwenden. Volgens de ingewijden willen de VS en Israël Iran met de aanvallen verzwakken en naar de onderhandelingstafel dwingen; de waarschuwingen aan de Golf kunnen dus ook druk op Teheran zijn.

Wat dit betekent in de praktijk: Aanvallen op installaties van de Iraanse olie-industrie, en een mogelijke Iraanse vergelding tegen de olie in de Golf, raken de olie- en dieselmarkt. Ruwe olie van de Noordzeesoort Brent kostte woensdagochtend 115,57 dollar per vat, 1,5 procent meer dan een dag eerder; voor Nederlandse automobilisten en transportbedrijven blijft diesel daardoor duur. De dagen direct na 3 november bepalen de richting: blijft een aanval uit, dan kan de prijs zakken; komt hij er, dan kan Iran zijn dreiging tegen de olie-installaties in de Golf uitvoeren.

Israël — Netanyahu's blok loopt voor in de telling, maar mist een meerderheid

Premier Benjamin Netanyahu regeerde met een krappe meerderheid van rechtse, extreemrechtse en ultraorthodoxe partijen. In de peilingen voor de verkiezingen van 27 oktober, de eerste sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, lag het blok van oud-legerleider Gadi Eisenkot nipt voor op dat van Netanyahu, maar geen van beide kwam aan de 61 zetels die een meerderheid in de Knesset vormen. Trump riep Israëliërs op Netanyahu aan de macht te houden, zodat de twee "het karwei in Iran" konden afmaken.

Toen bijna 86 procent van de stemmen was geteld, gaven de drie grote Israëlische omroepen woensdagochtend het blok van Netanyahu 53 zetels en dat van Eisenkot 48; die cijfers zijn voorlopig en verschillen per omroep met een of twee zetels. Partijen die Arabische Israëliërs vertegenwoordigen, komen op 19 zetels, meer dan ooit. De opkomst was met 77,7 procent de hoogste in decennia.

De voorsprong die Eisenkot in de peilingen had, is daarmee weg. Netanyahu lijkt zijn meerderheid kwijt te raken, maar zijn tegenstanders kunnen hem alleen verslaan met brede steun van Arabische partijen, en die samenwerking wijzen veel Joodse politici af.

Netanyahu sprak woensdag van "een unieke historische kans om, samen met onze partner president Trump, de existentiële dreiging van Iran voor eens en altijd weg te nemen". Trump zei dat Netanyahu het "erg goed" had gedaan, mede dankzij zijn steun.

Een winnaar is er dus niet, en de vorming van een coalitie kan weken duren. Zolang er geen nieuwe regering is, blijft Netanyahu premier, ook in de weken na 3 november waarin de aanvallen op Iran gepland zijn. Met zijn uitspraak van woensdag presenteert hij de uitslag als steun voor die koers. Ook een regering onder Eisenkot hoeft daar weinig aan te veranderen: beide kandidaten gelden als haviken, en in de campagne ging het nauwelijks over de oorlogen tegen Iran en in Gaza.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Nederland en de rest van de EU blijft Netanyahu de komende weken de gesprekspartner, ook als hij geen meerderheid vindt. Zijn regering beslist mee over een nieuwe ronde aanvallen op Iran, met gevolgen voor de olieprijs die ook Nederlandse huishoudens en bedrijven betalen. De eindtelling is het eerste signaal, daarna de vraag of Eisenkot de Arabische partijen opzoekt; een langdurige formatie maakt een koerswijziging in de oorlog met Iran minder waarschijnlijk.

Oekraïne — Poetin noemt zijn eisen een voorwaarde voor vredesgesprekken

Sinds het bezoek van de Amerikaanse gezant Steve Witkoff aan Poetin op 21 oktober staan er gesprekken tussen de VS, Oekraïne en Rusland gepland, rond 10 november in Abu Dhabi. Moskou deed geen eigen voorstel en wees het aanbod van president Zelensky om het front te bevriezen af. Amerikaanse analisten lezen de Russische interesse in gesprekken als een poging om economische tegemoetkomingen van Washington te krijgen, en de VS komen daar al aan tegemoet: Russische diesel mag ondanks de sancties naar de VS.

Op 27 oktober belden de Finse president Alexander Stubb en de Noorse premier Jonas Gahr Støre met Poetin. Stubb liet weten dat het gesprek in overleg met Kyiv plaatsvond en verband hield met het overleg in Abu Dhabi. Het was Poetins eerste rechtstreekse contact met Europese leiders sinds mei. Poetin zei dat de "grondoorzaken" van de oorlog, waaronder de uitbreiding van de NAVO, moeten worden opgelost voordat er vredesgesprekken kunnen komen, en dat een akkoord "de realiteit op het terrein" moet erkennen. Een bron rond het Kremlin las dat als een teken dat Rusland de hele Donbas blijft eisen. Het overleg in Abu Dhabi noemde het Kremlin eerder al een proefronde, geen vredesonderhandeling. De Deense premier Mette Frederiksen zei "zeer sceptisch" te zijn over het telefoongesprek van Stubb en Støre, dat volgens haar niet met de andere bondgenoten was afgestemd. Trump zei dat er veel vooruitgang is geboekt richting een ontmoeting tussen Zelensky en Poetin, die "heel binnenkort" zou kunnen plaatsvinden.

De VS en Rusland praten intussen over een terugkeer van Amerikaanse bedrijven op de Russische oliemarkt, als onderdeel van de bredere gesprekken over het einde van de oorlog, meldde de Financial Times op 28 oktober. Een van de ideeën is een nieuwe samenwerking van Amerikaanse en Russische oliebedrijven voor de kust van Sachalin. De Russische werkgeversvereniging RSPP wil Washington om een tijdelijke uitzondering op de sancties vragen, zodat een delegatie aan bijeenkomsten van de G20 kan deelnemen; de voorzitter zei dat Trump zich dan vredestichter kan noemen.

Het politieke spoor staat daarmee stil. Amerikaanse analisten noemen "grondoorzaken" de korte formule van het Kremlin voor zijn maximale eisen, en Poetin herhaalde die tegen de eerste Europese leiders die hij in maanden sprak. Het economische spoor beweegt wel: er wordt gepraat over olie en over uitzonderingen op de sancties. Krijgt Moskou zulke toezeggingen zonder territoriale concessie, dan wordt het voor Poetin minder nodig om grondgebied prijs te geven. Het enige concrete resultaat tot nu toe is klein en lokaal: een staakt-het-vuren van 27 oktober tot 1 november in Oleshky, een door Rusland bezette stad in de regio Cherson, voor hulpgoederen en evacuaties. Beide kanten zeggen dat het wordt nageleefd.

Wat dit betekent in de praktijk: Nederland voert de Europese sancties tegen Russische olie mee uit, en Shell trok zich in 2022 terug uit een gasproject op Sachalin. Keren Amerikaanse bedrijven terug terwijl de EU haar sancties handhaaft, dan lopen de Amerikaanse en Europese lijn verder uiteen, en kan Europa de rekening van de oorlog dragen, en verdienen Amerikaanse bedrijven aan de olie. Let op het overleg rond 10 november: gaat het daar over grondgebied of over sancties?

Verder in het kort

Migratie: Duitsland, Oostenrijk, Griekenland, Nederland en Denemarken willen in Rwanda een centrum opzetten voor uitgezette migranten, meldde de Financial Times op 28 oktober. Mogelijk gebruiken ze gebouwen die zijn neergezet voor een Brits plan dat werd geschrapt vanwege bezwaren over mensenrechten.

Spanje: Bij een botsing tussen twee hogesnelheidstreinen in Spanje kwamen woensdag 28 oktober minstens 68 mensen om het leven, volgens de voorlopige telling. Het is het tweede grote treinongeluk in Spanje dit jaar; in januari vielen 46 doden bij een ontsporing nabij Adamuz.

Brazilië: Flávio Bolsonaro, die de presidentsverkiezingen van 25 oktober verloor van Lula, kwam in de nacht van 27 op 28 oktober in Miami aan, nadat het Hooggerechtshof hem had bevolen binnen 24 uur zijn paspoorten in te leveren. Een Amerikaanse functionaris zei dat het ministerie van Buitenlandse Zaken hem en zijn gezin visa geeft. Trump noemde de zege van Lula "weer een gemanipuleerde verkiezing".

Rusland en Afrika: Ethiopië heeft twaalf Russische Su-35-straaljagers ontvangen en krijgt later vier S-400-luchtafweersystemen, zei premier Abiy Ahmed op 28 oktober; volgens hem zorgde Poetin ervoor dat de toestellen een jaar eerder kwamen. In Moskou begint deze week de derde top tussen Rusland en Afrika, met 48 Afrikaanse landen.

Jordanië: De Jordaanse luchtmacht bombardeerde op 27 oktober vermoedelijke schuilplaatsen van Islamitische Staat in het zuiden van Syrië, na een bloedbad in een Jordaanse kerk met negen doden op 23 oktober. Minister van Buitenlandse Zaken Ayman Safadi betreurde de burgerdoden; Jordanië en Syrië vormen een gezamenlijke veiligheidscommissie.

Italië: Rome heeft met de Europese Commissie afgesproken dat de gasprijs voor elektriciteitscentrales niet boven 58 euro per megawattuur komt, meldde de Financial Times op 28 oktober; de groothandelsprijs van gas staat boven 96 euro. Leiders van de Europese elektriciteitssector schreven aan de energieministers dat dit plafond het verkeerde model is.