Briefing 25 juli 2026 — Kazachse olie valt weg door Oekraïense drones

Achtergrond — de lopende trends

Energie — knelpunten stapelen op: eerst de Straat van Hormuz, sinds vorige week de Rode Zee; Brent-olie staat rond de 100 dollar, ruim een derde hoger dan een maand geleden.

Rusland — de dronecampagne verbreedt: Oekraïne raakt niet langer alleen raffinaderijen en militaire doelen, maar ook de burgereconomie waar de Russische stadsbewoner tot nu toe van gespaard bleef.

Europa — herbewapening botst op de industrie: de grote Frans-Duitse wapenprojecten lopen vast, terwijl de Chinese overcapaciteit de Europese maakindustrie uitholt.

Iran-oorlog — geen uitweg zichtbaar: de Amerikaanse aanvallen gaan hun derde week in, Iran geeft niet toe, en de bondgenoten in de regio worden ongeduldig.

Kazachstan draait de derde oliekraan dicht — en heeft het zelf niet gedaan

De olieschok van dit jaar was tot nu toe een verhaal over twee zeestraten. Eerst de Straat van Hormuz, waar Iran sinds het voorjaar de doorvaart bemoeilijkt. Sinds vorige week ook de Rode Zee, waar de Houthi's schepen aanvallen. Beide knelpunten liggen in dezelfde regio en hangen aan hetzelfde conflict — wie zich tegen het ene indekte, dekte zich min of meer tegen het andere in.

Deze week viel er een derde kraan dicht, duizenden kilometers verderop. Het Kazachse ministerie van Energie meldde dat het laden bij de olieterminal van het Caspian Pipeline Consortium is stilgelegd na droneaanvallen. De gevolgen zijn fors: de Kazachse ruwe-olieproductie is meer dan gehalveerd, van ongeveer 925.000 vaten per dag in juli naar 406.000. De totale productie van olie en condensaat zakte met ruim twintig procent, van gemiddeld 2,07 miljoen naar 1,63 miljoen vaten per dag op 21 juli. De diepste terugval zit bij Tengiz, het grootste veld van het land, dat onder leiding van Chevron wordt geëxploiteerd.

Wie die drones stuurde, is te achterhalen. Berichtgeving van Bloomberg en andere handelsdiensten legt de aanval van 19 juli bij Oekraïense drones, die twee tankers raakten bij de terminal in het Russische Novorossiejsk — de vijfde aanval op faciliteiten van het consortium. Twee van de drie laadpunten liggen sindsdien stil. Kazachstan heeft Kyiv publiekelijk gevraagd ermee te stoppen.

Wat verandert er? Ongeveer tachtig procent van de Kazachse olie-export loopt door die ene pijpleiding van 1.510 kilometer, van het Tengiz-veld naar de Zwarte Zee. Het gaat om zo'n één procent van de wereldwijde olieproductie die van de markt verdwijnt. Maar het gewicht zit niet in het volume, het zit in de spreiding. Kazachse olie was juist de uitwijkmogelijkheid: geografisch los van de Golf, politiek los van Iran, buiten bereik van de Houthi's. Die uitwijk is nu weg, precies op het moment dat de olieprijs al rond de honderd dollar staat.

Wat dit betekent in de praktijk: de kans op een aanhoudend hoge energierekening neemt hiermee toe, want er is één schokdemper minder. Voor Kazachstan is het erger: het land verliest zijn belangrijkste inkomstenbron door een oorlog waarin het geen partij is, kan geen van beide strijdende partijen dwingen en heeft alleen langzame alternatieven — nieuwe pijpleidingen richting China en over de Kaspische Zee, die er volgend jaar nog niet liggen. In augustus zijn er bovendien vervroegde verkiezingen. Een land dat vlak voor een stembusgang zijn belangrijkste geldkraan kwijtraakt, is kwetsbaar; de implicatie is dat Moskou daar ruimte kan zoeken om verloren invloed te herstellen.

De Russische dronecampagne bereikt de winkelmand — en de rentestand

Oekraïne bestookt al maanden Russische raffinaderijen. Het effect is bekend: bijna alle Russische regio's kampen met brandstoftekorten, tientallen met officiële aankooplimieten, en Rusland — een olieproducent — importeert inmiddels benzine uit India. Wat nieuw is, is dat Oekraïne de campagne heeft uitgebreid naar doelen waar de gewone Russische stadsbewoner direct iets van merkt.

In één week zijn minstens tien magazijnen van Wildberries geraakt — de Russische tegenhanger van bol.com of Amazon. De aanvallen liepen van Moskou en Tambov naar Krasnodar, Stavropol, Voronezj en Tver, en in de nacht van 23 op 24 juli naar twee distributiecentra in Sint-Petersburg en één in het bezette Simferopol. Robert "Magyar" Brovdi, commandant van de Oekraïense drone-eenheden, liet sterk doorschemeren dat zijn troepen erachter zaten. Directeur Tatjana Kim bevestigde de treffers en het bedrijf legde beide Petersburgse centra stil. De gemelde schade loopt op tot ongeveer 170 miljard roebel, zo'n 2,2 miljard dollar. Volgens een Russische ingewijde bouwt de regio Moskou nu haastig extra vaste luchtverdedigingsstellingen bij.

Dezelfde dag verlaagde de Russische centrale bank de rente van 14,25 naar 14 procent — en publiceerde daarbij cijfers die het tegenovergestelde vertellen van rust. De inflatieverwachting voor 2026 ging omhóóg, van 4,5 à 5,5 procent naar 6 à 7 procent, uitdrukkelijk vanwege de brandstofprijzen. De groeiverwachting ging omláág, van 0,5 à 1,5 procent naar nul tot één procent. Centralebankpresident Elvira Nabioellina noemde de aanvallen op Wildberries met zoveel woorden een aanbodschok die de prijzen verder kan opdrijven, maar zei dat het te vroeg is om er met rentebeleid op te reageren.

Wat verandert er? De schade is niet langer alleen militair of budgettair, maar zichtbaar in de officiële ramingen van de Russische staat zelf. En Rusland zit klem tussen twee slechte keuzes: luchtverdediging bij de magazijnen zetten betekent minder bescherming voor raffinaderijen, de Krim en de scheepvaart in de Zwarte Zee — waar Oekraïense eenheden in drie weken al meer dan 180 schepen en andere doelen raakten. Niets doen betekent dat de bevolking in Moskou en Sint-Petersburg, die het Kremlin juist zorgvuldig buiten de oorlog hield, de rekening voelt in lege schappen en hogere prijzen. Er is nog een pijnlijk detail: presidentieel stafchef Anton Vaino en zijn eerste plaatsvervanger Aleksej Gromov zouden mede-eigenaar zijn van Wildberries. Poetin vroeg in maart de Russische elite om de oorlog mee te financieren; nu betaalt diezelfde elite mee op een manier die zij niet koos.

Wat dit betekent in de praktijk: dit is de goedkoopste vorm van oorlogvoering die Oekraïne heeft — drones zijn sneller te bouwen dan Rusland afweer kan plaatsen, en het effect is meetbaar in de Russische inflatiecijfers. Voor het verloop van de oorlog is de vraag of economische pijn het Kremlin van koers doet veranderen of juist de rijen sluit. Voor Nederland is de doorwerking indirecter maar reëel: hoe langer Rusland zijn eigen raffinagecapaciteit kwijt is, hoe krapper de wereldwijde markt voor diesel en benzine blijft — precies het product waar de pomp- en transportprijzen hier aan hangen.

Merz draait bij over China, terwijl de Frans-Duitse motor zijn ambities verlaagt

De Frans-Duitse samenwerking op defensiegebied loopt al een jaar stroef. Het paradepaardje, het gevechtsvliegtuigproject FCAS, viel eerder dit jaar uit elkaar nadat Berlijn de stekker uit het vliegtuigdeel trok; het maandenlange industriële conflict tussen de bouwers Dassault en Airbus liet diepe sporen na. Vorige week ontmoetten president Macron en bondskanselier Merz elkaar op kasteel Augustusburg bij Keulen — dezelfde plek waar Adenauer en De Gaulle in 1962 de basis legden voor het Élysée-verdrag.

Er kwam geen grote nieuwe afspraak uit. De twee bevestigden de gezamenlijke "combat cloud", het digitale systeem dat vliegtuigen, drones en commandosystemen moet koppelen, maar het volgende vlaggenschip — de Frans-Duitse gevechtstank die de Leclerc en de Leopard 2 moet opvolgen — zit vast in vertraging. Ze verschillen bovendien over de oplossing. Macron wil strakkere politieke aansturing zodat projecten niet ontsporen; Merz vindt dat industriële meningsverschillen zich niet politiek laten wegdrukken. Onderzoeker Paul Maurice van het Franse instituut IFRI vat het zo samen: het tijdperk van de grote toespraken en de grootse visies uit 2017 is voorbij. Wat overblijft zijn kleinere, scherper afgebakende projecten.

De opvallendste verschuiving zat elders. Merz drong aan op stevigere bescherming van Europese fabrikanten tegen zwaar gesubsidieerde Chinese import en een kunstmatig lage renminbi. Het Chinese handelsoverschot met de EU van naar eigen zeggen "een miljard euro per dag" kan volgens hem "niet zo doorgaan". Parijs en Berlijn komen in september met gezamenlijke voorstellen. Macron, die hier al jaren op aandringt, zei dat de twee landen "nog nooit zo op één lijn" hebben gezeten.

Wat verandert er? Duitsland was tot nu toe de rem op Europese handelsmaatregelen tegen China, omdat de Duitse auto-industrie er veel te verliezen heeft. Die industrie lobbyt daar nog steeds voor — terwijl ze thuis banen schrapt en fabrieken sluit. Als Merz doorzet, verliest Brussel zijn belangrijkste interne blokkade. Maar de verschuiving is niet af: binnen Merz' eigen CDU is economieminister Katherina Reiche uitgesproken China-vriendelijk, en econoom Guntram Wolff van denktank Bruegel wijst erop dat de scheidslijn dwars door de regering loopt. Boven alles hangt bovendien een mogelijke overwinning van Marine Le Pen bij de Franse presidentsverkiezingen van volgend jaar — voor Berlijn een reden om nú vast te leggen wat vastgelegd kan worden, inclusief een akkoord over de Europese meerjarenbegroting voor 2028-2034.

Wat dit betekent in de praktijk: Europa's antwoord op Chinese overcapaciteit hangt af van Duitsland, en Duitsland begint van standpunt te veranderen. Dat raakt Nederlandse maakbedrijven direct — van staal en chemie tot toeleveranciers in de auto-industrie — die al jaren concurreren tegen prijzen die zonder subsidie niet mogelijk zijn. De toets komt in september: noemen de Frans-Duitse voorstellen concrete instrumenten, zoals antisubsidieheffingen, of blijft het bij gedeelde zorg? Instrumenten betekenen dat er iets echt beweegt; zorg betekent dat de auto-industrie heeft gewonnen.

Verder in het kort

Iran: de Amerikaanse aanvallen gingen hun dertiende opeenvolgende nacht in. President Trump zei tegen Axios te overwegen een "massale aanval" uit te voeren die "groter dan ooit tevoren" zou zijn. Iran geeft geen krimp en breidde de druk uit naar de Rode Zee. Nieuw en veelzeggend: hoge Arabische functionarissen — bondgenoten van Washington — lieten aan NBC weten hun geduld te verliezen. "We hebben geen idee waar dit heen gaat," zei er een; "het wordt alleen maar gekker," een ander.

Jemen: de Houthi's hebben scheepsraketten en dronelanceerders verplaatst naar de Rode Zeekust om hun blokkade van Saoedische havens te versterken, en versterkingen gestuurd naar de noordelijke provincies aan de Saoedische grens. Een adviseur van hun politieke raad zei dat de aanvallen doorgaan tot Riyad de blokkade van Jemen opheft, en dreigde met aanvallen op Amerikaanse oorlogsschepen als Washington escaleert.

Saoedi-Arabië: de kerndeal met de VS hangt in de lucht. Er ligt een akkoord voor dertig jaar over overdracht van Amerikaanse kerntechnologie, maar Trump koppelde er een dag later de voorwaarde aan dat Riyad eerst de betrekkingen met Israël normaliseert. Saoedi-Arabië zegt dat pas te doen bij een geloofwaardig vooruitzicht op een Palestijnse staat, wat de huidige Israëlische regering afwijst. Riyad heeft nog niet gereageerd.

Zuid-Chinese Zee: de Chinese kustwacht verwondde op 20 juli een Filipijnse militair bij Second Thomas Shoal. Een Chinese sloep voer dicht langs het gestrande Filipijnse schip dat daar als buitenpost dient; twee Filipijnse boten onderschepten, de vaartuigen botsten en bemanningen sloegen elkaar met roeispanen en wapenstokken. Beide landen ontboden elkaars ambassadeur. Twee dagen later spraken de Chinese en Filipijnse ministers van Buitenlandse Zaken elkaar in Manilla — hun eerste ontmoeting in twee jaar.

China en Rusland: sinds 2021 hielden beide landen veertien gezamenlijke marineoefeningen in de Zee van Japan en dertien in de Stille Oceaan. Het is geen bondgenootschap en geen gecombineerde vloot, maar volgens analisten genoeg gewenning om in een crisis beperkt samen te kunnen optreden — en genoeg om Japanse en Amerikaanse planners te dwingen met meerdere richtingen tegelijk rekening te houden. Japan bouwt intussen zijn eigen netwerk uit met Australië, de Filipijnen en Indonesië.

Afrika: de VS lanceerden een investeringsprogramma van 500 miljoen dollar voor kritieke grondstoffen in Afrika ten zuiden van de Sahara, met subsidies van 5 tot 50 miljoen per project voor onder meer geologische kartering, lokale verwerking en regelgeving. Het markeert de omslag van ontwikkelingshulp naar een zakelijker model gericht op grondstoffentoegang. Los daarvan veroordeelde een Angolese rechtbank twee Russen wegens spionage: ze zouden met geld protesten hebben aangewakkerd en zich in de verkiezingen van volgend jaar hebben willen mengen.

Handel: de juridische basis onder de nieuwe Amerikaanse heffingen op ongeveer zestig landen is nu duidelijk. Washington gebruikt artikel 301 van de Trade Act met een beroep op vermeende dwangarbeid verderop in de toeleveringsketen — een net dat wijd genoeg is om ook landen als Zwitserland en Australië te vangen, nadat de rechter de eerdere "economische noodtoestand" als grondslag afwees.