Briefing 24 juli 2026 — Rode Zee jaagt olieprijs boven $100

Achtergrond — de lopende trends

Energie — twee knelpunten tegelijk: nu de Straat van Hormuz al bijna dicht zit, wordt de Rode Zee de tweede flessenhals die de olieprijs bepaalt.

Iran-oorlog — regionalisering: het conflict verspreidt zich via Iraanse partners naar nieuwe fronten — de Rode Zee, Iraakse milities, Koeweit.

Verenigde Staten — binnenlandse steun brokkelt af: de oorlog is impopulair en Republikeinen beginnen af te haken, met de tussentijdse verkiezingen in zicht.

Oekraïne — middelen versus mankracht: de kernvraag blijft of de Europese herbewapening op tijd komt voordat Oekraïnes mensen en materieel opraken.

Rode Zee duwt de olieprijs voor het eerst sinds mei boven $100

De oorlog tussen de VS en Iran heeft de wereldwijde scheepvaart al maanden in zijn greep via de Straat van Hormuz, de nauwe doorgang waar een vijfde van alle olie ter wereld langs vaart. Sinds vorige week is er een tweede front bij gekomen: de Houthi's, de gewapende beweging die het noorden en westen van Jemen beheerst, kondigden een blokkade af tegen Saoedi-Arabië en richten hun vuur nu op schepen in de Rode Zee.

Op 22 juli maakten ze die dreiging waar. De Houthi's vielen minstens één en volgens henzelf twee Saoedische tankers aan — de Encelia en de Layla — om hun blokkade af te dwingen; een Britse maritieme dienst bevestigde dat een Saoedische tanker door een projectiel was geraakt. Het scheepvaartverkeer door de zeestraat Bab al-Mandab, de zuidelijke toegang tot de Rode Zee, viel verder terug. Het effect op de markt was direct: de Brent-olieprijs brak door de grens van 100 dollar per vat — voor het eerst sinds eind mei — en sloot rond de 100,69 dollar, ruim 7 procent hoger op één dag en ongeveer 30 procent hoger in een maand.

Wat verandert er? De Rode Zee bepaalt nu mede de prijs. Zolang Hormuz dichtzat, week Saoedi-Arabië uit naar een pijpleiding die olie naar zijn Rode Zeekust pompt — precies de route die de Houthi's nu bedreigen. Daarmee raakt de laatste uitweg verstopt en prijst de markt dat risico in. President Trump reageerde fel: hij beloofde "zware militaire straffen" voor Iran en de Houthi's en overwoog volgens Britse berichtgeving een "massale aanval" op Iran. Hij houdt Iran uitdrukkelijk verantwoordelijk voor de Houthi's, die hij "een stroman en/of proxy" van Teheran noemt. Iran zou op 13 juli tussen de tien en twintig commandanten van zijn Revolutionaire Garde, plus raket- en drone-onderdelen en goud, naar Jemen hebben gevlogen.

Wat dit betekent in de praktijk: een olieprijs boven de 100 dollar werkt binnen weken door in de benzineprijs en de energierekening, ook in Nederland, en jaagt de inflatie aan net nu die eindelijk daalde. Gevaarlijker is de politieke logica erachter: door de Houthi's als Iraanse marionet te bestempelen, geeft Trump zichzelf een reden om een Houthi-aanval te beantwoorden met een klap op Iran zelf. Als de Houthi's in werkelijkheid hun eigen Jemenitische belangen dienen — en hun gedrag wijst daarop — dan kan die redenering een escalatie uitlokken die niemand volledig in de hand heeft.

Congres botst met Trump over de oorlog, terwijl de Saoedische kerndeal aan Israël wordt gekoppeld

De Iran-oorlog is voor Trump binnenlands een blok aan het been geworden: kostbaar, impopulair, en veel Republikeinen vrezen dat hij tot ver na de tussentijdse verkiezingen van november doorloopt. Tot nu toe hield de partij de rijen gesloten — een stemming die de president had kunnen inperken, werd in mei nog afgeblazen.

Dat beeld kantelt. Het Huis van Afgevaardigden nam voor de tweede keer een resolutie aan die de militaire actie tegen Iran wil stoppen, met 214 tegen 208 stemmen — vier Republikeinen stemden mee met de Democraten. De Senaat verwierp zijn eigen versie nipt, met 47 tegen 49. De stemmingen zijn vooral symbolisch, want Trump kan ze naast zich neerleggen, maar de overlopers en de krappe marge in de Senaat zijn het duidelijkste teken tot nu toe dat zijn steun afbrokkelt.

Tegelijk verlegde Trump de doelpalen bij een andere gevoelige deal. Eén dag nadat zijn regering een akkoord had aangekondigd waarmee Amerikaanse bedrijven een civiel kernenergieprogramma in Saoedi-Arabië mogen opzetten, stelde hij daar ineens een voorwaarde aan: het koninkrijk moet zich eerst aansluiten bij de Abraham-akkoorden en de banden met Israël normaliseren. Saoedi-Arabië heeft normalisering altijd gekoppeld aan een uitzicht op een Palestijnse staat.

Wat verandert er? Trump gebruikt de ene vastgelopen kwestie als hefboom voor de andere. De grootste diplomatieke winst die binnen bereik ligt — erkenning van Israël door Saoedi-Arabië — is precies wat hij vóór de verkiezingen zou willen tonen, maar die winst hangt af van een toezegging (een Palestijnse staat) die hij niet kan leveren.

Wat dit betekent in de praktijk: de kans groeit dat beide deals samen stranden. Voor de wapenbeheersing is dat paradoxaal genoeg geruststellend: de vrees was dat verrijking van uranium op Saoedische bodem een precedent zou scheppen dat Iran en anderen zouden aangrijpen. Maar het laat vooral zien hoe smal Trumps speelruimte is — hij heeft een overwinning nodig, terwijl zijn belangrijkste troef aan een onmogelijke voorwaarde vastzit.

Oekraïne zet legertop op de schop; vredesspoor schuift op naar het najaar

De afgelopen twee weken was er onrust aan de top van het Oekraïense leger, met straatprotesten en het ontslag van opperbevelhebber Syrsky. Op de achtergrond speelt een hardnekkiger vraag: haalt de Europese herbewapening Oekraïne op tijd bij, voordat de mankracht en het materieel opraken?

President Zelensky heeft nu twee van zijn hoogste militaire leiders ontslagen: naast Syrsky ook defensieminister Fedorov. Achter de speculatie over machtsstrijd zit volgens analisten een dieper probleem: dit is een oorlog op meerdere sporen tegelijk, waarin dronetechnologie, infanterie én artillerie allemaal onmisbaar zijn. Met beperkte middelen moet Oekraïne voortdurend pijnlijke keuzes maken — en juist die verdeling gaat telkens mis. Het ontslag is dan minder een paleisrevolutie dan een symptoom.

Op het diplomatieke spoor ontmoette de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken zijn Russische ambtgenoot in Manila. Hij verwierp daar het Russische verhaal dat de VS en Rusland vorig jaar op de top in Alaska al een akkoord zouden hebben bereikt; vrede vergt volgens hem "nieuwe ideeën". Zelensky zei klaar te zijn voor driegesprekken tussen Oekraïne, Rusland en de VS — het liefst nog in juli, maar realistisch pas in het najaar. Ondertussen opende Oekraïne een nieuw droneoffensief tegen de grootste webwinkel van Rusland, om de oorlog voelbaar te maken voor gewone Russen.

Wat verandert er? Het onderhandelingsvenster schuift op. Washington wijst het Russische frame af, maar legt zelf geen concreet voorstel op tafel, en de reële horizon voor gesprekken is verschoven naar het najaar. Zolang die leegte er is, ligt het initiatief op het slagveld.

Wat dit betekent in de praktijk: er komt voorlopig geen uitweg uit de oorlog, terwijl de strijd zich verbreedt — over zee, en nu ook tegen de Russische thuiseconomie. Voor Europa, dat de wederopbouw en de wapenleveranties grotendeels betaalt, betekent dat: langer doorbetalen, met een onzekerder rendement. De ontslagen aan de Oekraïense top lossen het kernprobleem niet op; ze maken alleen zichtbaar hoe krap Kyiv in zijn middelen zit.

Verder in het kort

Verenigde Staten: Trump legde ongeveer 60 landen nieuwe invoerheffingen van minstens 10 procent op — het VK, de EU, Mexico, Japan, Taiwan en Zuid-Korea tussen de 10 en 12,5 procent. De heffingen vervangen de eerdere wereldwijde tarieven die het Hooggerechtshof had geschrapt, en zijn nu opgehangen aan een onderzoek naar dwangarbeid in toeleveringsketens — de zoveelste juridische omweg om de tariefmuur overeind te houden.

Zuid-Korea: de nieuwe regering verschuift naar een beleid van "vrede eerst" tegenover Noord-Korea, maar houdt vast aan het uiteindelijke doel van denuclearisatie van het Noorden.

Zweden: Stockholm verklaart mijnbouw tot nationaal veiligheidsbelang om de afhankelijkheid van China voor kritieke grondstoffen te verkleinen — onderdeel van een bredere Europese race om zeldzame aardmetalen.

Europese Unie: de Europese Commissie beboette Google met 890 miljoen euro wegens overtreding van de mededingingsregels. Ierland, dat dit halfjaar het EU-voorzitterschap bekleedt, probeert intussen een vastgelopen akkoord over de kapitaalmarktunie vlot te trekken.