Briefing 31 oktober 2026 — Mijnen treffen een tanker in de Straat van Hormuz

Achtergrond — de lopende trends

Iran — bedreigde scheepvaart: de olie-export uit de Golf ligt volgens het Amerikaanse leger weer boven het niveau van vóór de oorlog, maar Iran valt sinds begin oktober vaker koopvaardijschepen aan.

China — de zuivering van het leger: Xi Jinping verwijdert sinds 2023 commandanten uit de hele legertop, op weg naar het partijcongres van 2027, waar hij een vierde termijn zou willen.

Oekraïne — Moskou stelt de voorwaarden: een nieuwe gespreksronde in Abu Dhabi kan na 4 november beginnen, maar het Kremlin maakt die afhankelijk van de situatie aan het front en van Oekraïense aanvallen, en het enige concrete resultaat is een lokaal bestand.

Iran — Mijnen treffen een tanker in de Straat van Hormuz

Sinds de zomer helpt de Amerikaanse marine koopvaardijschepen door de Straat van Hormuz, en de olie-export uit de Golf ligt volgens het Amerikaanse leger weer boven het niveau van vóór de oorlog. Iran voert sinds begin oktober juist meer aanvallen uit op schepen. Amerikaanse analisten zien daarin een poging om de olieprijs op te drijven en Washington zo tot een akkoord op Iraanse voorwaarden te dwingen.

Op 29 oktober brachten Iraanse snelle aanvalsboten volgens die analisten twee kleefmijnen aan op de romp van de Louise 1, een olietanker onder Panamese vlag. De tanker voer de zeestraat uit, zo'n 25 zeemijl ten noordoosten van het Omaanse Khasab, toen de mijnen ontploften; in de machinekamer brak brand uit. Volgens twee maritieme bronnen is het de eerste keer in deze oorlog dat Iran een kleefmijn tot ontploffing brengt. Een poging in september mislukte. Teheran houdt vol dat getroffen schepen op gewone zeemijnen lopen.

Een dag later zei admiraal Brad Cooper, de Amerikaanse bevelhebber in het Midden-Oosten, dat de mijnen die Iran aan het begin van de oorlog legde, zijn geruimd. Hij zei ook dat in een halfjaar meer dan drieduizend koopvaardijschepen met Amerikaanse hulp door de zeestraat voeren, met sinds de zomer ongeveer 1,5 miljard vaten olie aan boord. Amerikaanse functionarissen zeiden tegen de Wall Street Journal dat 95 procent van het verkeer veilig passeerde.

Dat Cooper de oude mijnen geruimd noemt en dat toch een tanker door mijnen werd getroffen, kan allebei kloppen, en juist dat zegt iets over de oorlog op zee. Een geruimde vaarroute beschermt niet tegen een boot die een mijn tegen een scheepsromp plaatst. De Iraanse dreiging lijkt daarmee te verschuiven van mijnenvelden, die een marine kan opruimen, naar aanvallen op afzonderlijke schepen, waartegen Amerikaanse steun niet altijd beschermt. Dat Teheran blijft spreken van zeemijnen, past bij een poging om rederijen af te schrikken: een onzichtbaar mijnenveld maakt meer indruk dan één aanval. Voor de olieprijs lijkt daardoor vooral het risico te tellen, niet de hoeveelheid. Als 95 procent van de schepen veilig vaart, komt de olie wel aan, maar na elke geslaagde aanval zit de angst voor een nieuwe oorlogsronde in de prijs verwerkt.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Europese afnemers van olie en diesel is het herstel van de export uit de Golf nog geen geruststelling. Zolang een enkele tanker kan worden getroffen, kan de prijs hoger blijven dan de hoeveelheid olie rechtvaardigt, en dat zou Iran kunnen volhouden zonder een grote aanval te wagen. Let op een tweede aanval met kleefmijnen; volgt die, dan wordt de vraag of de Amerikaanse marine overgaat van hulp bij de doorvaart naar aanvallen op de Iraanse aanvalsboten zelf.

China — Alleen Xi en Zhang Shengmin blijven over in de militaire top

Xi Jinping zuivert sinds 2023 de top van het Volksbevrijdingsleger, tot in kringen die als zijn eigen bondgenoten golden. Het vijfde plenum van het Centraal Comité van de Communistische Partij, van 26 tot 29 oktober, bevestigde het royement van Zhang Youxia, jarenlang een van Xi's naaste vertrouwelingen. Ruim een kwart van de oorspronkelijke leden van het Comité was afwezig, wat past bij de omvang van de zuivering.

Van de 33 hoge functionarissen die het plenum royeerde, zijn er 16 militair, volgens Amerikaanse analisten. Onder hen zijn oud-commandanten van regionale legercommando's en Zhong Shaojun, die twintig jaar Xi's secretaris was. Zhang Shengmin, sinds 2025 vicevoorzitter van de Centrale Militaire Commissie, werd lid van het Politbureau; hij is daar de enige generaal en het eerste lid in 32 jaar dat buiten een partijcongres werd benoemd. In de Centrale Militaire Commissie, het hoogste militaire orgaan, zitten nu alleen nog Xi en Zhang Shengmin. De andere leden zijn gezuiverd.

Amerikaanse analisten concluderen dat de zuivering de kans kleiner maakt dat het leger op korte termijn een oorlog begint. De hoogste rangen zijn uitgedund en nog niet aangevuld, en Xi gaat in hun ogen geen invasie van Taiwan wagen met een onervaren legertop die hij niet vertrouwt.

Op zee ziet het beeld er anders uit. Sinds 13 oktober varen Chinese vlootgroepen door de Miyako- en de Osumi-straat, doorgangen tussen de Japanse eilanden ten noordoosten van Taiwan, de Stille Oceaan op. Het vliegdekschip Liaoning nam op 13 oktober die route, en op 27 oktober meldde het Japanse ministerie van Defensie twee taakgroepen tegelijk, elk met een kruiser, een torpedobootjager en een fregat, de ene met een bevoorradingsschip, de andere met een schip van de kustwacht. Die analisten zien hierin een oefening om Taiwan bij een conflict af te sluiten en hulp van buiten tegen te houden; een deel daarvan viel samen met Keen Sword, de Amerikaans-Japanse oefening van 19 tot 29 oktober.

De twee lijnen spreken elkaar minder tegen dan het lijkt. De zuivering lijkt vooral het moment te verschuiven: de vloot oefent wat een blokkade vraagt, terwijl de bevelhebbers die zo'n operatie zouden leiden er niet meer zijn. Waarschijnlijk wil Xi zijn greep op partij en leger versterken vóór 2027, als het leger honderd jaar bestaat en het 21e partijcongres plaatsvindt. Dat wijst erop dat de dreiging rond Taiwan niet afneemt, maar naar later schuift.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Nederland en de rest van Europa verschuift de vraag rond Taiwan van een acute crisis naar de aanloop naar 2027. Het signaal om op te letten is wie Xi op de lege plaatsen in de militaire commissie benoemt: een volledige, nieuwe legertop maakt grote operaties weer denkbaar, ook als de vlootoefeningen in de tussentijd gewoon doorgaan.

Oekraïne — De eerste evacuaties uit Oleshky beginnen, het Kremlin wijst een breder bestand af

Het overleg tussen de VS, Rusland en Oekraïne verloopt op voorwaarden van Moskou, en het enige concrete resultaat is klein en lokaal: een bestand rond het bezette Oleshky in de regio Cherson, sinds de ochtend van 27 oktober. Een groter staakt-het-vuren wijst Rusland sinds maart 2025 af. Een nieuwe gespreksronde in Abu Dhabi kan na 4 november beginnen.

Op 30 oktober kwam een officiële Oekraïense delegatie in Oleshky aan, via het Russische Anapa en het Belarussische Gomel. De mensenrechtencommissarissen van beide landen, Dmytro Lubinets en Jana Lantratova, meldden dat de wegen naar de stad waren ontmijnd voor hulpkonvooien. Die middag begon het vervoer van inwoners die naar Oekraïens gebied willen. Het bestand hield op dat moment 80 uur stand.

Tegelijk herhaalde Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov op 29 oktober dat Rusland geen tijdelijk staakt-het-vuren wil, maar een vredesregeling. Het bestand rond Oleshky geldt plaatselijk. Na de Oekraïense aanval op de raffinaderij van Novokoejbysjevsk op 30 oktober zeiden Peskov en Kremlinadviseur Joeri Oesjakov dat die aanval ingaat tegen het verzoek van Trump om Russische raffinaderijen te sparen. Vicepremier Aleksandr Novak meldde dat Oekraïense drones die dag drie raffinaderijen en een gaschemisch complex troffen.

Moskou doet daarmee twee dingen tegelijk: het staat een klein humanitair gebaar toe en wijst elke uitbreiding af, terwijl het Kyiv ervan beschuldigt Trumps wensen te negeren. Amerikaanse analisten lezen de Kremlinuitspraken als een poging om een wig te drijven tussen Kyiv en Washington. Dat past bij de lijn van deze week, waarin Oesjakov de gespreksronde in Abu Dhabi al afhankelijk maakte van de situatie aan het front en van Oekraïense aanvallen rond 4 november. Het kan ook zijn dat Oleshky meer is dan een gebaar. Dat Rusland een lokaal bestand aanvaardt, Oekraïners veilig laat vertrekken en rechtstreeks met hen praat, is ongebruikelijk in een oorlog waarin het bijna elk lokaal bestand afwees.

Wat dit betekent in de praktijk: Voor Europese regeringen, die Kyiv blijven steunen terwijl Washington op terughoudendheid aandringt, is Oleshky een eerste proef op de vraag of afspraken tussen de strijdende partijen standhouden. Het bestand loopt zondagavond 1 november af. Wordt het verlengd en verlopen de evacuaties ongehinderd, dan heeft de ronde in Abu Dhabi na 4 november iets om op voort te bouwen; gaan de aanvallen op raffinaderijen door, dan kan het Kremlin dat aanvoeren als reden om het overleg uit te stellen.

Verder in het kort

Servië: Eind oktober verloor het kamp van Aleksandar Vučić de verkiezingen; zijn vertrouweling Ana Brnabić is waarnemend president. Zij kan wetten en benoemingen van de nieuwe regering tijdelijk tegenhouden. Binnen drie maanden volgen presidentsverkiezingen, en Vučić' partij kan het presidentschap behouden. De winnende Studentenlijst heeft niet toegezegd de toetreding tot de EU weer op gang te brengen of sancties tegen Rusland in te voeren.

Jemen: Regeringsgezinde troepen sloegen op 30 oktober volgens regeringsbronnen een opmars van de Houthi's af vanuit het zuiden van Taiz naar het district al-Maqatirah in de provincie Lahij. Saoedische vliegtuigen bestookten volgens dezelfde bronnen Houthi-eenheden langs de weg van Taiz naar Aden. Amerikaanse analisten sluiten niet uit dat de Houthi's een beleg of verovering van Aden voorbereiden.

Verenigde Staten: Handelaren op het voorspellingsplatform Kalshi rekenden op 31 oktober op Democratische meerderheden in beide Kamers bij de verkiezingen van 3 november. Steve Englander van Standard Chartered zei tegen de Financial Times dat zo'n uitslag de druk op de Amerikaanse rente kan verlichten, omdat de Democraten de bouw van AI-datacentra willen afremmen. Houden de Republikeinen beide Kamers, dan verwacht hij "een heel slechte reactie op de obligatiemarkt".

Canada: Premier Mark Carney noemde de band met de EU op 30 oktober "hecht" na een top met Ursula von der Leyen en António Costa. De Europese Investeringsbank mag Canadese mijnbouw van kritieke grondstoffen gaan financieren, en beide kanten laten onderzoeken of Canada op termijn LNG naar Europa kan uitvoeren. Tot juni hebben ze de tijd om hun partnerschap concreet in te vullen.

Rusland: De onafhankelijke krant Novaja Gazeta maakte op 30 oktober bekend dat ze op 9 november stopt. Volgens de redactie hebben de autoriteiten en de veiligheidsdiensten de krant "vermoord".